بهشت زمین شناسی

دید کلی

سنگ های رسوبی در حدود 70 تا 75 درصد از سطح خارجی زمین را می پوشاند و در بعضی مناطق ضخامت آنها به 15 کیلومتر می رسد. سنگ های رسوبی را می توان از روی شرایط و محیط تشکیل آنها طبقه بندی کرد که به نام طبقه بندی زایشی (genetic) موسوم می باشد و یا اینکه براساس اطلاعات کانی شناسی و بافت سنگ ها، آنها را توصیف کرد که به نام طبقه بندی توصیفی (descniptive) گفته می شود.

طبقه بندی زایشی گرابو

طبقه بندی زایشی ابتدا توسط گرابو در سال 1904 ارائه شد و وی اظهار داشت که سنگ های تشکیل دهنده پوسته زمین از سه دسته آذرین، رسوبی و دگرگونی تشکیل شده اند. این تقسیم بندی از نظر توصیفی ارزش خود را حفظ کرده است ولی از نظر زایشی ارزش خود را از دست داده است. وی سنگ های رسوبی را به دو دسته اگزوژنتیک و آندوژنتیک تقسیم کرده است.
  • سنگ های اگزوژنتیک یا آواری (exogenetic) سنگ هایی هستند که از ذرات تشکیل دهنده آن در اثر حمل و رسوبگذاری در حوضه رسوبی تشکیل شده اند. این سنگ ها همچنین به نام این سنگ ها همچنین به نام آلوژنیک (allognic) یا انتقالی نیز موسوم می باشند.
  • سنگ های اندوژنتیک یا شیمیایی (endogenetic) سنگ هایی هستند که در حوضه رسوبی در اثر رسوبگذاری مواد محلول در آب به صورت متبلور یا آمورف تشکیل شده اند. این دسته از سنگ ها را به نام اتوژنتیک (authigenic) یا در جازا نیز می نامند.

اشکالات طبقه بندی زایشی گرابو

در این تقسیم بندی اشکالاتی وجود دارد که در این جا به برخی از آنها اشاره می کنیم: به عنوان مثال در این تقسیم بندی گرانیت با سنگ نمک از نظر شرایط تشکیل یکسان می باشند، زیرا هر دو تحت شرایط فیزیکی و شیمیایی از محیط مایع سرچشمه گرفته اند. همچنین سنگ های آواری از قبیل ماسه سنگ و غیره را از لحاظ تشکیل مانند تشکیل رسوبات توفی دانه متوسط در نظر می گیرند. در تشکیل رسوبات اصول ایرودینامیکی و هیدرودینامیکی خاصی دخالت می کنند بنابراین هر کدام از گروههای ذکر شده دارای بافت و ساختمان مخصوص به خود می باشند.
گرابو واژه های گراول، ماسه و رس را به کار نبرده است و به جای آنها، در رابطه با اندازه ذرات کلمات لاتین رودایت (rudite)، آرنایت (reunite) و لوتایت (lutite) را به کار برده است.

نامگذاری سنگ ها توسط گرابو

گرابو برای نامگذاری سنگ ها، ترکیب کانی شناسی سنگ را قبل از کلمات رودایت، آرنایت و لوتایت (بسته به نوع سنگ) به صورت پیشوند قرار داده و آنها را نامگذاری می کرد. به عنوان مثال اگر سنگ از جنس کربنات کلسیم و یا به عبارت دیگر آهکی باشد واژه کالک (calc) قبل از واژه های ذکر شده براساس اندازه ذرات تشکیل دهنده سنگ اضافه شود بنابراین گرابو در طبقه بندی سنگ های رسوبی ترکیب کانی شناسی سنگ را با اندازه ذرات تشکیل دهنده آن تلفیق کرده و سنگ را نامگذاری می کند.
  • سنگ های دیاژنتیک یا اپی ژنتیک
هر یک از سنگ های آلوژنیک و یا اتوژنیک ممکن است تحت شرایط فشار و درجه حرارت کم مجددا متبلور شده و یا توسط کانی های دیگر عمل جانشینی در انها صورت گیرد که در چنین شرایطی سنگ را به نام دیاژنتیک (diagenetic) یا اپی ژنتیک (Epigenetic) می نامند. چنانچه فشار و درجه حرارت زیاد باشد، تغییرات شدید در سنگ ها صورت می گیرد و سنگ های دگرگونی به وجود می آید.


+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 10:8  توسط رقیه حصاری  | 

ساختمان های رسوبی ثانویه بعد از رسوبگذاری تحت تاثیر فرآیندهای دیاژنز درست می شوند به طور کلی این گونه ساختمان ها در اثر انحلال و رسوبگذاری مجدد مواد محلول تشکیل می گردند و شامل موارد زیر می باشند

کنکرسیون (Concretions)

کنکرسیون های عبارت از ساختمان های گرد شده ای که منشا غیر آلی داشته و در داخل سنگ های رسوبی یافت می شود در کنکرسیون ها رسوبات به صورت لایه های متحد المرکزی در اطراف یک هسته مرکزی رسوب کرده اند قطر آنها ممکن است به کمتر از یک سانتی متر تا چندین متر تغییر کند.

نودول (Nodule)

نودول عبارت از سنگ هایی است که ساختمان های داخلی آنها دارای نظم و ترتیب خاصی نمی باشند و نباید با کنکرسیون ها که دارای نظم و ترتیب خاصی در لایه بندی خود هستند اشتباه شود. نودول ها ممکن است در امتداد لایه بندی نیز تشکیل گردند مانند نودول های حرکتی که در امتداد لایه های سنگ آهک تشکیل می گردد.

ژئود (Geod)

ژئود عبارت از ساختمان هایی است که به شکل تقریبا کروی است و داخل آنها حفره ای وجود دارد. قطر این اشکال کروی از یک سانتی متر تا بیش از یک متر در تغییر است ولی قطر بیشتر آنها در حدود 10 تا 20 سانتی متر است. در سطح خارجی ژئودها یک لایه نازک و متراکمی از کلسدونی قرار می گیرد که گاهی اوقات این لایه به طور ناقص بوده و در بعضی موارد بر اثر فرسایش به طور کلی از بین رفته اند. در اغلب موارد ژئودها تا حدودی پر شده اند. و بلورهای پرکننده آنها بیشتر از کوارتز، کلسیت و دولومیت می باشد ولی کانی های دیگری نیز ممکن است یافت شوند.

استیلولیت ها

استیولیت سطوح نامنظم و مضرسی هستند که در داخل سنگ های رسوبی در اثر انحلال فشاری رسوبات تشکیل شده اند. ممکن است استیلولیت ها یکدیگر را قطع نمایند. استیولیت ها بیشتر در سنگ های آهکی و دولومیتی دیده می شوند. غالبا سطوح استیلولیتی بر سطح لایه بندی رسوبات منطبق می باشد. عمود بر سطح استیلولیت نشاندهنده جهت فشار وارده بر سنگ می باشد.

+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 10:7  توسط رقیه حصاری  | 

دید کلی

ساختمان های رسوبی شامل اشکالی است که در توده های سنگی وجود دارد و از نظر اندازه از اجزای تشکیل دهنده سنگ بزرگتر می باشد. ساختمان های رسوبی به دو گروه اولیه و ثانویه تقسیم می شوند. ساختمان های رسوبی اولیه آنهایی هستند که همزمان با رسوبگذاری و یا کمی بعد از آن و قبلا از سنگی شدن رسوبات تشکیل شده اند. ساختمان های رسوبی ثانویه آن دسته از اشکال رسوبی هستند که بعد از رسوبگذاری و تحت تاثیر فرآیندهای دیاژنز تشکیل شده اند.

ساختمان های رسوبی اولیه

این دسته از ساختمان های رسوبی براساس عوامل تشکیل دهنده آنها به دو گروه تقسیم می شوند. گروه اول شامل آنهایی است که تحت تاثیر عوامل فیزیکی یا مکانیکی درست شده اند و گروه دوم شامل ساخت هایی است که توسط موجودات زنده تشکیل شده اند.

تصویر

ساختمان های رسوبی اولیه فیزیکی

این دسته از ساختمان های رسوبی تحت تاثیر فرآیندهای فیزیکی در هنگام رسوبگذاری و یا قبل از سنگی شدن رسوبات تشکیل شده اند. ساختمان رسوبی اولیه فیزیکی خود سه بخش درون لایه، ساختمان های موجود در سطح فوقانی و ساختمان های موجود در قسمت زیرین لایه تقسیم میشوند.
خود لایه یکی از مهمترین ساختمان های رسوبی می باشد و عبارت است از بخشی از سنگ های رسوبی که توسط جنس سنگ، ساختمان داخلی و بافت از لایه پایینی و بالایی خود جدا می شوند. لایه ها توسط سطحی به نام سطح لایه از هم جدا می شوند. سطح لایه نشاندهنده نبود رسوبگذاری، یا تغییر شدید در شرایط رسوبگذاری تخریب می باشد.

ساختمان های درون لایه ای

  • لامیناسیون های مسطح
    واژه لامینه در مورد چینه ها و لایه هایی به کار می رود که ضخامت آنها کمتر از یک سانتی متر می باشد. بیشتر طبقات رسوبی در داخل خود حاوی لامیناسیون هایی هستند که اغلب آنها به صورت موازی یا با زاویه کمی نسبت به سطح لایه قرار می گیرند. به طور کلی لامیناسیون ها در رسوبات با اندازه های متفاوت در حد سیلت، ماسه، و گراول دانه ریز تشکیل می گردند.
در جریان بالای آب (سرعت زیاد) لامیناسیون های مسطح بیشتر در ماسه و سیلت تشکیل می شوند. در سرعت بالای آب ریپل مارک، امواج ماسه ای و یا دون ها نمی توانند تشکیل شوند و تنها ساخت حاصله فقط لامیناسیون مسطح می باشد.
در جریان پایین آب (سرعت کم)، لامیناسیون های افقی بیشتر در رسوبات ماسه ای که اندازه دانه های آنها از 6/0 میلی متر درشت تر است دیده می شود. که در چنین حالتی سرعت جریان به حد کافی نیست با این که اجازه تشکیل ریپل مارک و غیره را بدهد. البته لامیناسیون های مسطح ممکن است در اثر رسوبگذاری مستقیم ذرات معلق در آب نیز تشکیل شود.
  • طبقات توده ای
    به طور کلی در رسوبات، لایه بندی دیده می شود ولی گاهی اوقات توده ای بوده و هیچ گونه لایه بندی در آنها دیده نمی شود دو عامل اصلی موجب از بین رفتن لایه بندی در رسوبات می شوند که عبارتند از دیاژنز و بهم ریختگی توسط موجودات زنده. البته در بخش تحتانی رسوبات مربوط به جریان های آشفته نیز هیچ نوع لایه بندی مشاهده نمیشود در واقع نبود لامیناسیون در رسوبات نشان دهنده رسوبگذاری سریع ذرات معلق در آب می باشد.

تصویر

  • ریپل مارک
    ریپل مارک ها ساخت های موجی شکل هستند که در اثر حرکت امواج آب یا حرکت باد روی سطوح ماسه ای در محیط های خشکی، حد واسط و دریایی تشکیل می گردند. ریپل مارک ها معمولا به دو صورت دیده می شوند: ریپل مارک های نامتقارن یا جریانی که در اثر حرکت جریان آب یا باد بطوریکه یکطرفه ایجاد می شوند. و شیب دو طرف آنها به یک اندازه نمی باشد و ریپل مارک های نا متفاوت یا ریپل های موجی که شیب در دو طرف ریپل به یک اندازه است و در اثر حرکت امواج تشکیل شده اند.
ریپل ها از دو قسمت تشکیل شده اند: قسمتی که دارای شیب ملایم بوده و در خلاف جهت جریان و قسمتی که دارای شیب تند بوده و در جهت جریان قرار دارد. ریپل های جریانی ممکن است به اشکالی مختلفی مثل مستقیم، مارپیچی یا سینوسی، زنجیره ای، زبانه ای و هلالی دیده شود.
  • طبقه بندی مورب
    طبقه بندی مورب، فراوان ترین و معمول ترین نوع ساختمان های رسوبی در طبیعت می باشد. طبقه بندی مورب عبارت از یک لایه یا لامینه است که به صورت مورب یا با یک زاویه ای نسبت به طبقات اصلی قرار می گیرد. ضخامت طبقه بندی مورب ممکن است از چند میلی متر تا دهها متر تغییر کند. دونوع طبقه مورب وجود دارد: طبقه بندی مورب مسطح که در این نوع طبقه بندی سطوح فوقانی و تحتانی یک سری طبقه بندی به صورت مسطح می باشد. و طبقه بندی مورب عدسی شکل یا تراف که در این نوع طبقه بندی، سطح تحتانی یک سری، به صورت عدسی می باشد.
بیشتر اوقات طبقه بندی مورب در اثر حرکت ریپل ها، دون ها و امواج ماسه ای تشکیل می گردد. نوع دیگری از طبقه بندی مورب نیز وجود دارد که طبقه بندی مورب در هم نامیده میشود که در آن جهت شیب یک سری مورب با جهت شیب سری بالایی 180 درجه اختلاف دارد و یا به عبارت دگر شیب در دو سری لایه مورب مخالف یکدیگرند.
  • طبقات تدریجی (graded):
    در این نوع طبقه بندی اندازه ذرات رسوبی بهور تدریجی از پایین به بالا در یک واحد رسوبی کم میشود ضخامت این طبقات ممکن است از یک سانتی متر تا چندین متر تغییر کند. اگر ذرات دانه ریز ماتریکسی در بین ذرات دیده خود نشانه رسوبگذاری بر اثر کاهش سرعت به طور ناگهانی می باشد. در غیر این صورت رسوبگذاری در محیطی صورت گرفته که سرعت به طور تدریجی کاهش پیدا کرده است.

ساختمان های موجود در سطح لایه

  • ترک های گلی
    ذرات دانه ریز (رسی) پس از رسوبگذاری دارای مقدار زیادی آب در خلل و فرج خود می باشند. چنانچه این رسوبات از آب خارج شوند و در معر21 هوا قرار بگیرند، رفته رفته آب خود را از دست می دهند و باعث انقباض و کشش در سطح رسوبات شده که این انقباضات منجر به اجاد ترک های گلی در سطح لایه ها میشود.
  • آثار باران
    در اثر فرود آمدن قطرات باران بر روی رسوبات نرم حفره هایی تشکیل می گردد که اطراف آنها برآمده است و آثار باران نامیده می شود. این آثار بیشتر در مناطق باقی می ماند که باران به طور دایمی نبارد زیرا اگر باان به طور دائمی ببارد این آثار شسته شده از بین می روند.
  • آثار و قالبهای بلوری
    در شرایط مناسب ممکن است بلورهای مختلفی از قبیل نمک ژیپس و یخ و غیره در سطح رسوبات نرم تشکیل گردد. چنانچه شرایط محیط تغییر می کند این رسوبات ذوب شده و از بین می روند. پس از ذوب این بلورها، حفره های باقی مانده از رسوبات پر می شوند و قالب بلوری را تشکیل می دهند. آثار بلورهای نمک در سطح لایه نشان دهنده بالا بودن درجه شوری محیط است.
  • آثار شیارهای جریانی
    که شیارهای جریانی عبارت است از اشکالی که شبیه به کانالهای دانه دار و شیار مانند و در سطح رسوبات ماسه ای در سواحل تکیل میگردندو این آثار توسط جریان آب های کم عمق در سطح رسوبات ساحلی ساخته می شوند. این اثار در محیط های عهد حاضر دیده شده و احتمال مدفون شدن و حفظ شدن آنها اندک است.
  • ساختمان های حفره شده و پر شده
    حفره های که در اثر تغییر شدت جریان آب در سطح رسوبات حفر و سپس با رسوبات دیگر پر شده اند را ساختمان های کنده شده یا حفر شده و پر شده می نامند. این نوع رسوبات در رسوبات رودخانه ای به مقدار زیادی یافت می شوند اگر کنده شدگی به مقدار زیاد و در مقیاس خیلی بزرگ صورت گیرد. تشکیل کانال را می دهد.

تصویر

ساختمان های موجود در سطح زیرین لایه

  • آثار کنده شدگی یا خردشدگی
    این ساختمان های رسوبی در اثر تخریب سطح رسوات توسط جریان آب بوجود می آیند. افزایش شدت جریان آب در سطح رسوبات نرم باعث کنده شدن مقداری از آنها می گردد و حفره هایی بوجود می آورد. این نوع ساختمان ها سپس از رسوبگذاری ذرات دانه متوسط (ماسه ای) بر روی طبقات دانه ریز در سطح زیرین این لایه ها تشکیل می گردد که آن را ساختمان های کنده شده می نامند.
یکی از مهمترین ساختمان های حفر شده فلوت مارک است که شامل یک سری حفره های کشیده غیر ممتد می باشد. و به شکل قاشق می باشد که شیب زیاد آن در جهت جریان و شیب کم آن خلاف جهت جریان است. شکل این حفره ها در سطح زیرین طبقات ماسه ای باقی می ماند که قالب های فلوت یا فلوت کست نامیده می شوند.
  • آثار شیاری
    آثار شیاری عبارت از شیارهای کشیده ای ات که به طور مستقیم نسبت به یکدیگر قرار می گیرند. این شیارها در اثر کشیده شدن موانع به صورت کششی و یا غلتیدن در سطح رسوبات نرم تشکیل می گردد. پس از رسوبگذاری ذرات دانه متوسط (ماسه ای) بر روی رسوبات دانه ریز شکل این شیارها در سطح زیرین طبقات ماسه ای باقی می ماند و به نام قالب شیاری گفته می شود.
  • آثار جناغی
    آثار جناغی عبارت از آثار V مانندی است که نوک بسته آن در جهت جریان آب قرار می گیرد. این نوع ساختمان ها زمانی تشکیل می گردند که مانعی در روی یک سطح رسی، که خاصیت چسبندگی دارد به آهستگی حرکت کند. بنابراین رسوبات به علت دارا بودن خاصیت چسبندگی در حاشیه شیاری که مانع در حال حرکت درست می کند چین می خورند. هر مرتبه که مانع کمی از زمین بلند می شود، گرداب هایی که در اثر جریان آب در پشت مانع در حال حرکت به وجود می آید و باعث چین خوردگی رسوبات رسی چسبیده به یکدیگر می گردد. تکرار این فرآیند موجب تشکیل آثار جناغی می شود.
+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 10:5  توسط رقیه حصاری  | 

بعد از عمل رسوبگذاری، جانوران باعث تخریب رسوبات شده و تشکیل ساختمان های رسوبی را می دهند که ساختمان های بیولوژیکی یا آثار فسیلی (tracefossil) نامیده می شوند. آثار فسیلی را به نام ایکنوفسیل ( ichnofossil) نیز می نامند.

ریشه لغوی

ایکنو از کلمه یونانی ایکنوس به معنی ردپا یا اثر یا مشتق شده است. این نوع ساختمان های رسوبی بر حسب اینکه در سطح رسوبات و یا در داخل رسوبات تشکیل شده باشند توصیف می شوند و انواع مختلفی دارند که در زیر به برخی از آنها اشاره شده است.
  • آثار و علایم استراحت موجودات
    اثار استراحت عبارت از علایمی است که توسط موجودات متحرک، بویژه کف زی هایی که فقط در روی سطح رسوب زندگی می کنند و جانورانی که بالاتر از کف دریا زندگی کرده و گاهی اوقات در روی کف نیز استراحت می کنند تشکیل می شوند. برای مثال می توان آثار ستاره دریایی را نام برد که برای چندین ساعت در روی رسوبات کف بسته استراحت می کنند. چون در چنین حالتی موجود کمترین حرکت را دارد لذا آثار سطح خارجی بدن موجود در روی رسوب باقی می ماند که مختصر از انواع دیگر آثار فسیلی است ضمنا این احتمال وجود دارد که جانور پس از حرکت کردن آثار خود را بر هم زده و از بین برد.
  • آثار خزیدن
    آثار خزیدن موجودات از قبیل کف زی ها ایجاد می شود. از آن جمله می توان حرکت دایناسوراها در محیط های خشکی وجانوران شکارچی در محیط های را نام برد.
  • ساختمان های تغذیه
    این نوع ساختمان ها توسط موجوداتی که از رسوبات تغذیه می کنند بوجود می آید مانند کف زی هایی که در سطح و یا در زیر رسوبات وجود دارند. ساختمان های تغذیه در داخل رسوبات تشکیل می گردد. این گونه ساختمان ها به صورت حفره های پر شده شاخه ای و یا بدون شاخه دیده می شوند.
  • ساختمان های حفره ای
    این گونه ساختمان ها در اثر حفر کردن رسوبات توسط موجودات کف زی متحرک و نیمه متحرک، که مواد معلق در آب تغذیه می کنند به وجود می آید. همچنین تعدادی از این حفره ها توسط طعمه خواران و یا جانوران شکارچی تشکیل می گردد. در چنین حالتی ممکن است جانور تمام دوران زندگی خود را درون یک حفره بگذارند و یا اینکه برای مدتی در حفره زندگی کرده و سپس حفره را ترک کند و حفره دیگری را برای خود حفر کند این حفره ها ممکن است اشکال لوله ای، U، و پیچیده داشته باشد.
  • ساختمان های فراری
    این نوع ساختمان ها بیشتر نشان دهنده فعالیت های دینامیکی بوده و در رابطه با شرایط فیزیکی محیط ات ساختمان های فراری توسط موجودات متحرک و نیمه متحرک که در داخل رسوبات پنهان شده اند تشکیل می شود. پس از اینکه جانور از پناهگاه خود بیرون رود ساختمان های لوله ای شکلی را از خود درون رسوبات باقی می گذارد که به ساختمان های فراری موسوم است.



+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 10:3  توسط رقیه حصاری  | 


این گروه از رسوبات از تخریب سنگهای موجود در سطح زمین حاصل شده اند. ذرات تشکیل دهنده این گروه دارای مقاومت مکانیکی و ثبات شیمیایی زیادی در مقابل هوازدگی می باشند. اگر مقاومت ذرات کم باشد در منشا و یا بعد از رسوبگذاری تجزیه شده و کانی های جدیدی از آنها حاصل می شود. از جمله کانی هایی که در اثر تجزیه سایر کانی ها و ذرات حاصل می شوند کانی های رسی می باشند. ذرات آواری به دو دسته غیر آلی و آلی تقسیم می شوند.

دید کلی

ذرات رسوبی در اثر تخریب سنگ های آذرین، دگرگونی و رسوبی، انفجار آتشفشانها و یا در اثر فعل و انفعالات شیمیایی و بیوشیمیایی به وجود می آیند. در واقع منشا رسوبها یا از عمل تخریب موادی است که قبلا وجود داشته و پس از به حرکت در آوردن در اثر نیروی جاذبه ته نشین شده است و یا نتیجه فعل و انفعالات فیزیکو شیمیایی محیط رسوبی است و یا از اثر موجودات زنده حاصل شده است.
به طور کلی رسوبات را از لحاظ منشا تشکیل به 4 دسته کلی رسوبات تخریبی یا آواری رسوبات شیمیایی و بیوشیمیایی و ذرات پیرو کلاستیکی یا آذر آواری تقسیم می کنند. البته با وجود این تقسیم بندی، تشخیص مطلق هر یک از این گروهها در طبیعت امکان ندارد چون تمامی این گروهها کم و بیش با هم مخلوط شده اند. به همین منظور برای تعیین نوع رسوب باید به اکثریت مواد تشکیل دهنده رسوب توجه کنیم.

ذرات آواری غیر آلی

این ذرات بر اثر هوازدگی بر روی سنگ های منشا تشکیل می شوند. هوازدگی به دو صورت فیزیکی و شیمیایی بر روی سنگ منشا اثر می گذارد. در هوازدگی مکانیکی عوامل شیمیایی هیچ تاثیر ندارند. از جمله عوامل مکانیکی می توان به تغییرات درجه حرارت روز و شب در نواحی کویری، ذوب را انجماد آب در درون درز و شکاف ها و... اشاره کرد.
تخریب شیمایی توسط مواد محلول در آب انجام می شود. مواد محلول باعث می شوند تا قسمتی از کانی های موجود در سنگ، تجزیه شده و کانی های جدیدی حاصل شود. عوامل موثر در میزان هوازدگی سنگ منشا عبارتند از اثر توپوگرافی، آب و هوا و گیاهان موجود در محل و سنگ های موجود در منطقه.
ذرات آواری غیر آلی دارای انواع زیادی هستند که در زیر برخی از آنها اشاره شده است:

کوارتز (Quartz)

کوارتز در تمامسنگ های و اغلب سنگ های دگرگونی یافت میشود و مقدار آن در سنگ های مختلف بسیار متفاوت می باشد. در سنگ های آواری تیپیک کوارتز به مقدار زیاد یافت می شود دلیل این فراوانی ناشی از مقاومت مکانیکی شیمیایی کوارتز در مقابل عمل فرسایش زیاد می باشد. با استفاده از مقاطع نازک و مطالعه توسط میکروسکوپ پلاریزان می توان انواع کوارتزها را از لحاظ منشا تعیین کرد. با تعیین منشا این ذرات تا حدودی می توان به منشا کل رسوبات پی برد.

فلدسپاتها (fieldspars)

فلدسپاتها در سنگ های آواری از نظر اهمیت در درجه دوم قرار دارند. این کانی ها به دلیل داشتن رخ، مقاومت مکانیکی کمتری در مقابل فرسایش دارند و همچنین در اثر عوامل شیمیایی به کانی های رسی تجزیه می شوند. به همین دلیل میزان کانی های فلدسپاتی در رسوباتی که از محل منشا دور شده اند کمتر از رسوباتی است که نزدیک به محل منشا قرار دارند. فلدسپاتها حدود 10 تا 15 درصد رسوبات آواری عهد حاضر را تشکیل می دهند. مطالعه انواع مختلف فلدسپاتها در رسوبات به شناخت سنگ منشا آنها کمک زیادی می کند.

خرده سنگ ها (Rock fragments)

خرده سنگ ها عبارت از ذرات و دانه هایی هستند که دارای خصوصیات قابل تشخیص از سنگ منشا خود باشند. خرده سنگ ها ممکن است از چند کانی مختلف تشکیل شده باشند. عواملی که باعث باقی ماندن یا از بین رفتن این ذرات رسوبی می شوند عبارتند از: نوع سنگ منشا، نوع موثر در حمل و نقل، هوازدگی شیمیایی و...
اندازه اولیه خرده سنگ ها توسط قطعات شکسته شده در محل درز و گسل ها و سطح جدایی لایه ها از یکدیگر تعیین میشود. خرده سنگ ها به دلیل داشتن خصوصیات سنگ منشا در تعیین منشا و سنگ مادر رسوبات دارای اهمیت می باشند.

کانی های سنگین(Heavy minerals)

سنگ های آذرین و دگرگونی حاوی یک سری از کانی ها با وزن مخصوص بالا (بیشتر 56/2) می باشند که این کانی ها در برابر تجزیه شیمیایی مقاوم می باشند. اینوع کانی ها دارای فراوانی بسیار کمی (در حدود 1 تا 2 درصد) می باشند و به دسته شفاف و کدر تقسیم می شوند.کانی های کدر شامل اکسیدها، سولفیدها و کانی های معدنی می باشند. و کانی های شفاف شامل روتیل، تورمالین، آپاتیت و... هستند.

میکا، کلریت و کانی های رسی

کانی مسکویت، بیوتیت وکلریت در سنگ های آذرین و دگرگونی یافت میشوند. از اختصاصات مهم این کانی ها داشتن یک سری رخ است که باعث جدا شدن ورقه ای آنها از یکدیگر می شود.
کانی های رسی به یک سری از ذرات دانه ریز با ساختمان بلوری لایه ای اطلاق میشود و ترکیب آنها عمدتا هیدراتهای آلومینیوم و سیلیکاتها می باشد. این کانی ها از تجزیه کانی های سیلیکاته موجود در سنگ ها بویژه فلدسپات ها و سیلیکاتهای آهن و منیزیم دار تشکیل شده اند.

ذرات آواری آلی

این ذرات از تخریب و حمل و نقل مجدد رسوبات حاوی کربن بوجود آمده اند. برای مثال می توان ذرات تخریبی آنتراسیت و کروژن و تکه های جامد واکس را نام برد. در واقع این مواد هیدروکربن های غیر قابل حل، با ساختمان پلیمری و زنجیری بلند وطویل می باشند. کروژن فراوانترین مواد آلی موجود در رسوبات دنیا را تشکیل می دهد. کروژن از تجزیه و فساد مواد آلی در درجه حرارت پایین و در پوسته جامد زمین تشکیل شده است. این ماده دارای ثبات بسیار زیادی می باشد و در حلال های آلی و یا اسیدها حل نمی شود و همچنین در درجه حرارت های معمولی اکسیده نمی شود.



+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 10:2  توسط رقیه حصاری  | 

آشنایی

فولک در سال 1995 سنگ های رسوبی آواری و شیمیایی را تقسیم بندی کرده است. امروزه این طبقه بندی توسط اکثر زمین شناسان به کار برده می شود. بر طبق نظر فولک سنگ های رسوبی از سه بخش عمده تشکیل شده اند که به نسبت های متفاوت در سنگ موجود می باشند این سه بخش عبارتند از:

اجزای تشکیل دهنده آواری

این نوع رسوبات از ذراتی تشکیل شده است که از تخریب و فرسایش مواد خشکی سرچشمه گرفته و پس از حمل در داخل حوضه رسوبی ته نشین شده است. برای مثال می توان ذرات ماسه ای کوارتز، فلدسپات، کانی های سنگین ، کانی های رسی و.. را که از تخریب سنگ های قدیمی به وجود آمده اند را نام برد.

اجزای تشکیل دهنده آلوکمیکال

آلو (allo) در زبان یونانی به معنی غیر عادی یا بیگانه می باشد و در این جا عبارت از رسوباتی است که منشا آنها شیمیایی یا بیوشمیایی بوده و درون حوضه رسوبی ته نشین می شوند و بعد از ته نشین شدن دوباره به حرکت درآمده و رسوب می کنند.
بنابراین غیر عادی بودن آنها به دلیل حرکت مجدد و رسوب کردن آنها می باشد برای مثال می توان اوولیت ها، خرده های اسکلتی ، پلت ها و اینتراکلست ها را نام برد.
اجزای تشکیل دهنده ارتو کمیکال:
ارتو (ortho) در زبان یونانی به معنی واقعی یا عادی می باشد و شامل رسوبات شیمیایی است که درون حوضه رسوب کرده و بعد از عمل ته نشینی هیچ گونه حرکت و جابجایی در آنها صورت نمی گیرد. برای مثال می توان کلسیت ریز بلور، لجن دولومیتی و همچنین کانی های جانشینی را نام برد.

سنگ ها در طبقه بندی فولک

فولک براساس نسبت درصد اجزای تشکیل دهنده سنگ، سنگ های رسوبی را به پنج گروه تقسیم کرده است که با علایم اختصاری T، IA، IO، A و O نشان داده می شوند.
  • T
در جدول نماینده سنگ های آواری یا Terigenous از قبیل گل سنگ ها، ماسه سنگ ها و کنگلومراها می باشد که در حدود 65 تا 70 درصد مقاطع چینه شناسی را تشکیل می دهد.
  • IA
نشان دهنده سنگ های آلوکمیکال ناخالص یا سنگ های آواری ناخالص از قبیل شیل های فسیل دار و سنگ های آهکی اوولیتی یا ماسه سنگ های فسیل دار می باشد و این گروه در حدود 10 تا 15 درصد از سنگ های رسوبی را تشکیل می دهند.
  • IO
نشان دهنده سنگ های ارتوکمیکال ناخالص یا سنگ های شیمیایی ناخالص مانند سنگ های آهکی ریزبلوردار است. این گروه در حدود 2 تا 5 درصد از سنگ های رسوبی را تشکیل می دهند.
  • A
بیانگر سنگ های آلوکمیکال مثل آهک یا دولومیت های فسیل دار، اوولیت دار و یا اینتراکلست دار می باشد و در حدود 8 تا 15 درصد از مقاطع چینه شناسی را اشغال می کند.
  • O:
نماینده سنگ های ارتوکیکال همانند سنگ آهک ها یا دولومیت های ریز بلور، انیدریت و چرت می باشد که در حدود 2 تا 8 درصد از سنگ های رسوبی را تشکیل می دهد.

اشکالات طبقه بندی فولک

فولک در طبقه بندی خود سنگ های پیروکلاستیکی و کربن دار را در نظر نگرفته است. و این عامل باعث به وجود آمدن یک سری ایرادات و اشکالاتی در تقسیم بندی فولک می شود. ولی در حالت کلی برای آسانتر شدن و کاربرد ساده تر ، زمین شناسان سنگ های رسوبی را به سه گروه اصلی آواری، شیمیایی و بیوشیمیایی و ولکانی کلاستیکی تقسیم کرده اند.


+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 10:0  توسط رقیه حصاری  | 

تصویر

نام کتاب
نویسنده
مترجم
چکیده کتاب
ناشر
رسوب شناسی تالیف دکتر رضا موسوی حرمی کتاب حاضر دارای دو بخش می باشد که بخش اول به مبانی رسوب شناسی ، شامل تاریخچه ذرات رسوبی ، بافت رسوبات ، فرآیندهای رسوبی ، ساختمانهایرسوبی و طبقه بندی سنگهای رسوبی و در بخش دوم به محیطهای رسوبی ، شامل مقدمه و کلیات ، انواع محیطهای رسوبی ،مشخصات محیطهای رسوبی قاره ای ، دریایی و حد واسط ، انواع رخساره های رسوبی ، رابطه تکتونیک و رسوبگذاری و... می پردازد انتشارات آستان قدس رضوی سال 77 چاپ پنجم
سنگ شناسی رسوبی تالیف: موریس ای. تاکر- ترجمه: دکتر سیدرضا موسوی حرمی و مهندس محبوبی در کتاب حاضر مطالبب در 10 فصل تنظیم شده است در فصل اول به کلیات بحث ، فصل دوم و سوم به رسوبات سیلیس آواری فصل چهارم به سنگهای آهکی فصل پنجم به تبخیریها و فصل ششم به سنگهای آهن دار رسوبی و سازندهای آهندار فصل هفتم به نهشته های رسوبی فسفاته فصل هشتم به ذغال شیل نفتی و پترولیوم فصل نهم به چرت ها و رسوبات سیلیسی و فصل دهم به رسوبات ولکانی کلاسیک پرداخته شده اس. دانشگاه شهید بهشتی- سال 81
رسوب شناسی تحلیلی تالیف: داگلاس دبلیو. لوویس ، دیوید مک کونجی ترجمه: دکتر عبدالحسین امینی مهندس سید محمد زمان زاده کتاب حاضر در 10 فصل تنظیم شده است که فصل اول و دوم به مباحث کلی و آشناییهای اولیه و فصل سوم به کارهای صحرایی فصل چهارم به نمونه برداری فصل پنجم به عمل آوری نمونه در آزمایشگاه فصل ششم به تحلیل ساختارهای رسوبی فصل هفتم به بحث بافتها فصل هشتم به بحث کانی شناسی فصل نهم به ترکیب شیمیایی و فصل دهم به بحث رسوب شناسی گمانه ای مربوط می باشد. مرکز نشر دانشگاهی چاپ اول 1384


+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 9:56  توسط رقیه حصاری  | 

چکیده:

ژئوموفولوژی یا اصطلاح معادل آن در ادبیات فارسی(پیکر شناسی) علم شناخت اشکال ناهمواریهای سطح زمین به صورت تشریح و تبیین آنها است. در متن حاضر که محدوده مورد مطالعه در سواحل جنوب شرق دریای خزر واقع شده است هر چند که در ابتدا عوامل موثر در شکل گیری و تحول ژئومورفولوژیکی آن مانند عوامل زمین شناسی ، تکتونیکی ، کلماتیک ، پالئوکلیماتیک و تغییرات استاتیک سطح دریا مورد مدنظر قرار گرفته ولی با این همه هدف اصلی بررسی ژئومورفولوژی سواحل منطقه مورد نظر می باشد. در شکل زایی اشکال مورفولوژکی باد در نواحی ساحلی تاثیر می گذارد. تراز آب حوضه های آبی هم عامل مهمی در روند فعالیت های طبیعی آنها به شمار می آید، حجم و سطح آب حوضه و شکل سواحل، تابعی از تراز آب حوضه می باشد.

کلید واژه: دریای خزر ژئومورفولوژی، تراز آب،

مقدمه:

محدوده مورد مطالعه در سواحل جنوب شرق دریای خزر واقع شده است از نظر موقعیت طبیعی از جهت شرق به جلگه وسیع و هموار گرگان محدود شده که دارای اقلیم نیمه مرطوب تا نیمه خشک است.از جهت غرب نیز به دشت مازندران محدود شده که از اقلیمی نیمه مرطوب تا مرطوب است و در نهایت از جهت شمال به دریای خزر محدود می شود.

از نظر موقعیت جغرافیایی در شمال ایران و مابین دو استان گلستان و مازندران واقع شده که به ترتیب از غرب به شرق شهرستان های بهشهر،گلوگاه،بندر گز و بندر ترکمن آن را احاطه کرده است.در حال حاضر وسعت شبه جزیره ی میانکاله و خلیج گرگان به ترتیب ١٤٢و٥٨٣کیلومتر مربع است که در مقایسه با سال ١٣٦١به میزان ٦کیلومتر مربع از شبه جزیره میانکاله زیرآب رفته و ٧کیلومتر مربع به پهنه آبی خلیج گرگان اضافه گردیده است.شبه جزیره میانکاله بزرگترین زبانه ماسه ای سواحل جنوبی دریای خزر است.طول این شبه جزیره در حدود ٥٨کیلومتر و عرض متوسط آن ٢کیلومتر است.

اقلیم منطقه:

اقلیم هر منطقه با استفاده از سه پارامتر اصلی هواشناسی یعنی دما،رطوبت و بارندگی مورد بررسی قرار می گیرد که این عوامل خود تحت تاثیر جبهه های ورودی به منطقه و توپوگرافی و پهنه های آبی موجود قرار دارند.

به طور کلی جبهه های هوایی که به این ناحیه وارد می شوند عبارتند از:

١-توده هوایی مدیترانه ای که از غرب و شمال غرب وارد ایران گردیده و دامنه فعالیت این جبهه معمولا از اواسط پاییز تا اواسط بهار بوده و از مشخصات این توده هوا بارندگی متعدد و خفیف است که تا چندین ساعت و چند روز ادامه میابد.

٢-توده هوای قطبی: مرکز تشکیل این جبهه،اقیانوس اطلس شمالی بوده و از طرف شمال غرب وارد کشور می گردد که باعث کاهش حرارت قابل ملاحظه در منطقه شده و اکثر بارندگی اواسط پاییز را سبب می گردد.

٣-توده هوایی قطبی سیبری: که جهت حرکت آنها از شمال به جنوب و گاهی اوقات از شمال شرق به طرف جنوب غرب است.

تاثیر باد در ایجاد اشکال ژئومورفولوژیکی:

در شکل زایی اشکال مورفولوژکی باد به دو صورت در نواحی ساحلی تاثیر می گذارد به صورت مستقیم و غیر مستقیم.از جا بر کندن دانه ها حرکت آن و برخورد با اشکال دیگر در محیط خشکی بوجود آوردن امواج و جریان های ساحلی در آب.

ایجاد عوارض ژئومورفولوژیکی منطقه تابع شرایط اقلیمی چینه شناسی و خصوصیات سنگ شناسی و تکتونیک حاکم بر آن است.گسل بزرگ شکل البرز که با روندی شرقی غربی در بخش های میانی ارتفاعات البرز شمالی عمل کرده است در پیدایش ریخت کنونی بسیار موثر بوده.

جهت آشنایی با عوارض مورفوژیکی ساحل در ناحیه میانکاله که با مطالعه تصاویر ماهواره ای، عکس های هوایی و نقشه های توپوگرافی مشخص گردید که این قسمت از سواحل جنوبی دریای خزر به صورت یک باریکه ماسه ای در حد فاصل بین گرگان و بخش های کم ژرفای دریایی واقع شده است.حواشی شمالی این زبانه ساحلی به صورت خط بدون دندانه و مستقیم ولی حاشیه جنوبی آن که با بخش شمالی خلیج گرگان قرابت دارد به صورت خطوط مهندسی و دندانه دار می باشد.تغییر شکل خطوط کرانه ای بخش جنوبی و یکنواخت بی کرانه ساحل شمالی آن مربوط به تغییر تراز ارتفاعی بخش خشک ساحل در ناحیه جنوبی میانکاله و سطح تراز یکنواخت در بخش شمالی آن که با دریا همجوار است مرتبط می باشد.

عوارض مورفلوژیهای موجود در ناحیه ساحلی مرهون عملکرد فرآیند های زمین شناختی آب و هوایی و هیدرودینامیکی است که در طول تاریخچه زمین شناسی این منطقه موجب ایجاد وضعیت ریخت شناسی فعلی این منطقه گردیده اند.

اثر نوسانات تراز آب دریای خزر

تراز آب حوضه های آبی عامل مهمی در روند فعالیت های طبیعی آنها به شمار می آید،حجم و سطح آب حوضه و شکل سواحل،تابعی از تراز آب حوضه می باشد.تغییر بلند مدت تراز آب حوضه های اقیانوسی به آرامی صورت می گیرد و عمدتا بدلیل تغییر اقلیم و موقعیت های زمین شناختی می تواند حادث شود.نوسان تراز آب حوضه های آبی بسته در زمان کوتاهتر بروز می یابد و علاوه بر عوامل یاد شده عوامل انسانی نیز به سرعت اثر خود را نشان می دهند.

دریای خزر به عنوان بزرگترین حوضه آبی محصور در خشکی پس از جدا شدن از دریای سیاه در پلیوسن میانی(حدود ٥میلیون سال پیش)چرخه های متعدد نوسان آب را تجربه کرده بطوریکه مساحت آن از یک میلیون کیلومتر مربع تا یکصد و پنجاه میلیون کیلومتر مربع در نوسان بوده است و دامنه تغییر تراز آب بیش از سیصد متر تخمین زده می شود.

اثرات تغییر تراز آب به سرعت در ناحیه ساحل ثبت می شود.تغییر شکل سواحل،شکل گیری محیط های آبی جدید و جا به جایی زیستگاه آبزیان از مهمترین پیامد های نوسان آب تراز آب خزر می باشد.

حرکت آب در حوضه،تغییر شکل حوضه،تغییر دما و شوری آب حوزه و تغییر آب بیلان آب حوزه همیگ باعث نوسان تراز آب خزرمی شود.

عوامل موثر در نوسان آب دریای خزر:

الف-عوامل موثر بر حرکت آب:حرکت آب دریای خزر از نقطه ای به نقطه ی دیگر می تواند به علت گرانش خورشید و ماه،نیروی باد،موج،تغییر فشار هوا و ورود آب رودخانه ای بویژه در طغیان های بهاری رخ دهد.

ب-عوامل موثر در تغییر حجم حوضه: تغییر حجم حوضه رسوبی می تواند بر اثر حرکات کوهزایی و یا بر اثر پرشدن حوضه از رسوبات رخ دهد.

ج-عوامل موثر به تغییر حجم آب:تغییر در دما و شوری آب دریا سبب تغییر حجم آن می شود. با افزایش دمای آب حجم آب نیز افزایش می یابد.افزایش دما بویژه افزایش سبب تبخیر و به تبع آن افزایش شوری می گردد.

د-عوامل موثر در بیلان آب: ورود آب رودخانه ای  به دریای خزر،ورود آب زیر زمینی،بارش بر روی دریا و تبخیر از سطح دریا و خروج آب به خلیج غره بغاز از مهمترین مولفه ها یبیلان آب در یای خزر هستند (جدول1).

البته آبدهی ولگا و تبخیر از سطح دریا را می توان از مهمترین عوامل نوسان تراز آب دریای خزر معرفی کرد. برداشت آب از حوضه های آبریز برای مصارف شهری، صنعتی، کشاورزی و تبخیر از دریاچه سدها به طور مستقیم بر بیلان آبی خزر تاثیر می گذارند.

اثر دخالت مستقیم عوامل انسانی بر بیلان آبی خزر باعث شده است که تراز آب آن یک متر کمتر از زمانی باشد که اثر عوامل انسانی نا چیز بود که در شکل1 شرح داده شده است.

 

دوره

مجموع دبی
رودخانه

بارش برروی
 دریا

تبخیر از
سطح دریا

دبی آب زیرزمینی
 به دریا

حجم آب ورودی
به قره بغاز

بیلان حجم آب

تغییر تراز آب

تراز آب دریا
در پایان دوره

میانگین دبی ولگا

Km3 /y

Km3 /y

Km3 /y

Km3 /y

Km3 /y

Km3 /y

منر

متر

Km3 /y

1900/29

332,4

69,8

389,4

5,5

21,8

-3,5

-1,0

-26,1

250,6

1930/41

268,6

72,9

394,8

5,5

12,4

-6,2

-15,4

-27,9

200,5

1942/69

285,4

74,1

356,4

4,0

10,6

-3,4

-0,9

-28,5

241,2

1970/77

240,5

87,6

374,9

4,0

7,1

-49,9

-13,8

-29,1

207,6

1978/92

380,6

84,8

348

4,5

2,4

47

-12,8

-27,1

261,4

جدول1- مولفه های بیلان آب دریای خزر در دوره 1992-1900

تاثیر تغییرات سطح آب دریا در منطقه ساحل

تغییرات سطح آب دریا در منطقه ساحل موجب اثرات سازنده و مخربی از قبیل افزایش یا کاهش عمق آب دریا، افزایش یا کاهش ارتفاع و قدرت امواج، تغییر در سطح استاندارد فرسایش، تغییر در مناطق رسوب گذاری، عقب نشینی یا جلو آمدگی خط ساحلی کناره، نفوذ یا عدم نفوذ آب شور دریا به داخل آب شیرین رودخانه و آب زیر زمینی، افزایش یا کاهش سطح اساس رودخانه ها، تغییرات سطح ایستایی سفره آبهای زیر زمینی و غیره نام برد که از میان این اثرات فوق فقط پنج نوع اول آن دخالت اساسی در شکل گیری اشکال ساحلی دارند

نتیجه گیری

عوارض مورفلوژیهای موجود در ناحیه ساحلی مرهون عملکرد فرآیند های زمین شناختی آب و هوایی و هیدرودینامیکی است که در طول تاریخچه زمین شناسی خزر منطقه موجب ایجاد وضعیت ریخت شناسی فعلی این منطقه شده است.

آبدهی ولگا و تبخیر از سطح دریا را از مهمترین عوامل نوسان تراز آب دریای خزر می باشد. برداشت آب از حوضه های آبریز برای مصارف شهری، صنعتی، کشاورزی و تبخیر از دریاچه سدها به طور مستقیم بر بیلان آبی خزر تاثیر می گذارند.

اثر دخالت مستقیم عوامل انسانی بر بیلان آبی خزر باعث شده است که تراز آب آن یک متر کمتر از زمانی باشد که اثر عوامل انسانی نا چیز بود.

منابع و مراجع

1- پهنه بندي ريخت شناختي سواحل جنوبي درياي خزر . دکتر همايون خوشروان سال 1379.

2- گزارش ژئوفيزيکي وزمين شناسي جنوب درياي خزر عزت الله سياح سال 1353.

3- مقدمه ای بر ویژگیهای دریای خزر، سازمان زمین شناسی دریای خزر

+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 9:48  توسط رقیه حصاری  | 


معرفی:
ایستگاه پژوهشی اقیانوس شناسی دریای خزر در منتهی الیه شرقی شهرستان نوشهر و در کیلومتر 3 جاده نوشهر- نور در روستای خیرود واقع شده است. ساختمان ایستگاه در فاصله 200 متری از خط ساحلی دریا قرار دارد . موقعیت ایستگاه به جهت قرارگیری در نزدیکی دریای خزر و مرکزیت در سه استان ساحلی (گلستان مازندران و گیلان) بسیار حائز اهمیت است. این ایستگاه در زمینی به مساحت 2880 متر مربع و ساختمان اداری با زیر بنای حدود 500 متر مربع در 2 طبقه ساخته شده است. محوطه ایستگاه با فضاسازی مناسب با درختان و گلهای زینتی پوشش داده شده است که محوطه و اطراف آن در شب دارای روشنایی مناسب می باشد. ساختمان اداری این ایستگاه شامل دو طبقه که طبقه همکف دارای دو ازمایشگاه بزرگ و مجهز غیر زیستی (فیزیک دریا) و (آزمایشگاه خشک وتر) و سرویس های بهداشتی و اتاق شستشوی نمونه می باشد که ازمایشگاه ها به وسیله تجهیزات فنی ادوات آزمایشگاهی و تجهیزات اندازه گیری با تکنولوژی به روز دنیا تجهیز شده است و جهت انجام عملیات میدانی پژوهش و مطالعه در زمینه های مختلف علوم دریایی از جمله فیزیک دریا، زمین شناسی دریا، بیولوژی دریا و شیمی دریا توانایی کاملی را در منطقه دارا خواهد بود. طبقه دوم این ایستگاه شامل دو اتاق اداری و یک مهمانسرای 4 تخته خواب با آشپزخانه و سرویس بهداشتی و یک اتاق کتابخانه می باشد. که جهت انجام امور اداری و استراحت مهمانان در نظر گرفته شده است. همچنین ساختمان سرایداری و نگهبانی این ایستگاه با مساحت 60 متر مربع جنب درب ورودی قرار دارد.
اهداف تاسیس این ایستگاه شامل: انجام مطالعات اقیانوس شناسی فیزیکی، شیمی زمین شناسی زیست محیطی مطالعه سواحل و مسایل مرتبط با مباحث مهندسی ساحل، برقراری ارتباط علمی و تعامل با دانشگاههای ساحلی و مراکز آموزش عالی مستقر در استان های شمالی پاسخگویی به نیازهای پژوهشی سازمان ها و ارگان های دریایی و همکاری با سازمان های ذیربط می باشد.
برای راه اندازی ایستگاه اقیانوس شناسی دریای خزر در شهرستان نوشهر اعتباری بالغ بر یک میلیارد تومان هزینه شده است. جناب آقای حسین باقری کارشناسی ارشد رشته زمین شناسی گرایش رسوب شناسی و سنگ شناسی رسوبی دانشگاه بوعلی سینا همدان 1385 سرپرست ایستگاه پژوهشی دریای خزر است.

 

 

اطلاعات همکاران:
جناب آقای مهرشاد طاهری و سرکار خانم مریم یزدانی کارشناسان ارشد بیولوژی دریا و همچنین آقای فرهنگ اسحق نیم وری نگهبان ایستگاه پژوهشی دریای خزر می باشند.

تماس:
ایستگاه پژوهشی دریای خزر در کیلومتر 3 جاده نوشهر- نور بین امیررود و خیرود- بعد از چوب بری- واقع شده است.
تلفن ثابت: 01913152334
تلفن همراه: 09112778356
پست الکترونیکی: bagheryl@gmail.com

اميدوارم معرفي اين ايستگاه مفيد باشد.
+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 9:43  توسط رقیه حصاری  | 

ذخاير درياي خزر: درياي خزر واقع در بين كشورهاي ايران، آذربايجان، قزاقستان، روسيه و تركمنستان، بزرگترين درياچه جهان بشمار مي‌آيد. كل ذخاير نفت اين منطقه حدود 243 ميليارد بشكه برآورد گرديده كه حدود 10 ميليارد بشكه آن تثبيت شده و مابقي ذخاير احتمالي مي‌باشند. انجام فعاليتهاي نفتي در اين منطقه به دو دليل مشكلاتي را بوجود آورده است. يك دسته از مشكلات، ناشي از شرايط خاص اين دريا از لحاظ قابليت كشتيراني، ناآرامي دريا، ارتفاع زياد امواج در برخي از نقاط آن و دسته ديگر به عدم اطمينان در مورد چگونگي تعيين رژيم حقوقي درياي خزر و توجه سرمايه‌گذاران و شركتهاي نفتي به اين امر مي‌باشد.

در حال حاضر در ايران مطالعه اكتشافي كامل خزر جنوبي (در محدوده‌اي حدود 22 درصد از خزر) صورت گرفته و براي نخستين بار ساختارهاي محتمل نفتي اين منطقه براي حفاري‌هاي اكتشافي مشخص گرديده است. براساس اين مطالعه احتمال وجود نفت و گاز در حداقل 8 بلوك آن بيشتر مي‌باشد. از آنجا كه اكثر اين بلوك‌ها در عمق 400 تا 800 متر از سطح آب قرار دارند لذا براي انجام حفاري اكتشافي در آنها به دكلي مناسب نظير دكلهاي نيمه شناور نياز است كه جهت ساخت چنين دكلي براي حفاري تا عمق 1000 متر نيز اقداماتي صورت گرفته است. همچنين در سال 1380، در خصوص انجام لرزه نگاري سه بعدي به وسعت 2500 كيلومتر مربع به منظور تكميل اطلاعات اكتشافي، اقداماتي آغاز گرديده است.

جدول زیر ساختارهاي مهم شناسايي شده در جنوب درياي خزر را به ترتيب اولويت نشان مي‌دهد. 

جدول :  ساختارهاي مهم شناسايي شده در جنوب درياي خزر

بلوك

عمق

(متر زيرسطح دريا)

نفت در جا احتمالي (معادل ميليون بشكه)

موقعيت در محدوده

1 (البرز)

500

20000

مشترك با جمهوري آذربايجان

29 (چالوس)

800

3000

17 تا 22 درصد آبهاي درياي خزر

6

750

3000

14 درصد

24 (نور و رويان)

700

2550

17 درصد

23 (رامسر)

600

1500

11 درصد

8

550

1400

نزديك ساحل ايران

7

750

900

17 درصد

18 (رودسر)

80

500

17 درصد

جمع

ـــ

32850

نزديك ساحل

+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 9:39  توسط رقیه حصاری  | 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه سی ام خرداد 1388ساعت 9:24  توسط رقیه حصاری  | 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم خرداد 1388ساعت 10:18  توسط رقیه حصاری  | 

اطلاعات اولیه

کره زمین از نظر آنکه دمای سطحی آن به قدری است که وجود آب را در هر سه حالت مایع ، جامد و گاز امکان‌پذیر می‌کند، در میان سیارات منظومه شمسی ، سیاره‌ای غیر عادی است. از این گذشته ، تا آنجا که می‌دانیم، کره زمین تنها جرم منظومه شمسی است که در آن اقیانوس‌هایی وجود دارد. در واقع ، بهتر این بود که گفته شود اقیانوس ، زیرا اقیانوس‌های آرام ، اطلس ، هند ، منجمد شمالی و منجمد جنوبی اقیانوس یکپارچه‌ای هستند پر از آب شور ، و می‌توان قاره‌های اروپا ، آسیا ، آفریقا و آمریکا و خشکیهای کوچکتری مانند قطب جنوب و استرالیا را جزیره‌های این اقیانوس یکپارچه پنداشت.

مشخصات اقیانوس یکپارچه

واقعیت‌های مربوط به این اقیانوس یکپارچه بسیار جالب‌توجه است. مساحت کل این اقیانوس 363 میلیون کیلومتر مربع است و بیشتر از 70 در صد سطح کره زمین را پوشانیده است. حجم این اقیانوس با توجه به اینکه عمق متوسط اقیانوسها 7/3 کیلومتر است، در حدود 1340 میلیون کیلومتر مکعب است. یعنی برابر با 15/0 حجم کل سیاره زمین است. این اقیانوس در برگیرنده 2/97 درصد H2O زمین است و چون در هر سال 3300000 کیلومترمکعب از آب اقیانوس تبخیر می‌شود و سپس به صورت باران یا برف بر زمین می‌بارد، در نتیجه چنین بارشهایی در حدود 8250000 کیلومترمکعب آب شیرین در زیر قاره‌ها و در حدود 1250000 کیلومتر آب شیرین در دریاچه‌ها و رودخانه‌ها گرد آمده است.

تصویر

اهمیت

 اقیانوس

اقیانوس اهمیت ویژه‌ای در حیات دارد. تقریبا مسلم است که نخستین صورتهای حیات در اقیانوس‌ها ظاهر شده است و از لحاظ کمیت محض ، هنوز هم قسمت اعظم حیات در اقیانوس‌ها است. حیات در روی زمین محدود به چند مترمربع از سطح زمین است، (اگر چه پرندگان و سرنشینان هواپیماها گاهی از این حد و مرز بیرون می‌روند) و حال آنکه حیات در اقیانوس‌ها سراسر اقیانوس را تا اعماق 15 کیلومتری و در بعضی نقاط تا اعماق بیشتر ، اشغال می‌کند.

آگاهی انسان در

مورد اقیانوس‌ها

آگاهی‌های انسان درباره اقیانوس‌ها ، و به خصوص کف آنها ، تا سالهای اخیر به همان اندازه آگاهیهای او از سیاره‌های دیگر بوده است. حتی آنچه امروزه اخترشناسان درباره سطح ماه می‌دانند، بیشتر از دانسته‌های زمین شناسان درباره سطح زیر اقیانوس‌های زمین است.

اقیانوس‌نگاران اولیه

اقیانوس شناسی (Oceanography) جدید را ماتیو فونتین موری (Mathew Fontaine Maury) ، افسر نیروی دریایی آمریکا ، کشف کرد. وی در آغاز سی سالگی ، در حادثه‌ای ناگوار پای خود را از دست داد. اما این حادثه ناگوار به نفع بشریت تمام شد. پس از این حادثه بود که موری متصدی انبار نقشه‌ها و وسایل نقشه‌برداری شد و کوشش خود را صرف نقشه‌برداری از جریانهای اقیانوس‌ها کرد.

موری پیشقدم همکاریهای بین المللی در مطالعات مربوط به اقیانوس شد و در کنفرانس تاریخی بین‌المللی که در سال 1853 در بروکسل تشکیل شد، چهره‌ای موثر بود. نخستین کتاب درسی خود را درباره اقیانوس‌نگاری ، به نام جغرافیای فیزیکی دریا ، در سال 1955 منتشر کرد. (فرهنگستان علوم دریایی در آناپولیس (Annapolis مرکز ایالت مریلند در آمریکا) به افتخار کارهای بزرگ وی به 'قصر موری' (Maury Hall) ملقب شد.

جریان کرومول

بعد از موری ، جریانهای اقیانوسی به طور کامل نقشه‌برداری شدند. این جریانها به وسیله اثر کوریولیس در اقیانوس‌های نیمکره شمالی دوایر عظیمی ‌در جهت حرکت عقربه‌های ساعت طی می‌کنند و در اقیانوس‌های نیمکره جنوبی دوایر عظیمی‌ در خلاف جهت حرکت عقربه‌های ساعت می‌پیمایند. جریانی که در امتداد خط استوا حرکت می‌کند، تحت تاثیر اثر کوریولیس قرار نمی‌گیرد و ممکن است مسیری مستقیم طی کند. چنین جریان مستقیمی‌ در اقیانوس آرام واقع است و چندین کیلومتر در امتداد استوا به طرف مشرق طی می‌کند. این جریان به افتخار کاشف آن ، تونزند کرومول (Townsend Cromwell) ، اقیانوس شناس آمریکایی ، جریان کرومول نامیده شده است.

تصویر

آیا اعماق

اقیانوس‌ها ،

 آرام

است؟

اقیانوس‌نگارها جریانهای کندی را در اعماق اقیانوس‌ها کشف کرده‌اند. دلایل غیر مستقیمی‌ نشان می‌دهد که اعماق اقیانوس‌ها نمی‌تواند آرام باشد. یکی از این دلایل این است که موجودات بالای دریا ، پیوسته کانیهای غذایی ، یعنی فسفاتها و نیتراتها ، را مصرف می‌کنند و پس از مرگ ، این مواد را با پیکر خود به اعماق دریا می‌برند. اگر جریانی وجود نداشت تا این مواد را دوباره به سطح دریا بیاورد، سطح دریا از وجود این کانیها تهی می‌شد.

دلیل دیگر آن است که اگر جریانهایی برای انتقال اکسیژن وجود نداشت، اکسیژنی که از هوا جذب می‌شد، نمی‌توانست به اعماق دریا نفوذ کند و در نتیجه بر اثر کاهش مقدار اکسیژن ، ادامه حیات در اعماق دریا امکان‌پذیر نبود. در واقع ، معلوم شده است که اکسیژن در عمیق‌ترین نقاط دریا نیز دارای غلظت مناسبی است. وجود اکسیژن در این نقاط فقط با این تصور قابل توضیح است که در اقیانوس مناطقی وجود دارد که آبهای سطحی سرشار از اکسیژن را به طرف پایین می‌کشد. علت پیدایش این جریانهای قائم اختلاف دماست.

آب سطحی اقیانوس در نواحی قطبی سرد می‌شود و بنابراین به طرف پایین کشیده می‌شود. این جریان دائمی ‌آبی که به پایین کشیده می‌شود، در سراسر بستر اقیانوس انتشار می‌یابد. بنابراین ، حتی در مناطق استوایی ، آب اعماق اقیانوس بسیار سرد و دمای آن نزدیک نقطه انجماد است. آب سرد اعماق اقیانوس عاقبت به طرف سطح آب بالا می‌آید، زیرا جای دیگر برای رفتن ندارد. آب ، پس از آنکه دوباره به سطح اقیانوس رسید، گرم و به طرف قطب شمال یا قطب جنوب کشیده می‌شود و در آنجا دوباره به طرف پایین کشانده می‌شود.

حیات در اعماق دریا

شگفت‌انگیز است که در عمق دریا نیز حیات وجود دارد. تقریبا تا یک قرن پیش تصور می‌شد که حیات در اقیانوس‌ها محدود به مناطق سطحی آنها است. مدیترانه ، مرکز اصلی تمدن متمادی ، در واقع در قسمتهای بسیار عمیق نسبتا عاری از حیات است، اما اگر چه این دریا نیمه کویر ، یعنی گرم و کم اکسیژن است. ادوارد فوربر (Edward Forber) ، طبیعی‌دان انگلیسی ، در دهه 1840 از عمق 2100 متری آن توانست ستاره دریایی زنده به دست آورد.

سپس معلوم شد که کابل تلگرافی که در سال 1860 از کف دریای مدیترانه از عمق 1600 متری گذرانده بودند، از مرجانها و گونه‌های دیگر پوشانده شده است. دنیای زندگی زیر آبی به هیچ وجه منطقه وهم‌آور سکوت نیست. هیدروفون (Hidrophen یا گوشی زیر آبی) در سالهای اخیر نشان داده است که صداهای تیک تیک ، خرخر ، ناله و صداهای دیگر موجودات دریایی به قدری زیاد است که سرسام‌آورتر از شلوغترین مکانهای روی خشکی است.

منابع جدید کانی

با دست یافتن آدمی‌ به پایین‌ترین عمق دریا ، منبع جدید و با ارزشی از مواد کانی ممکن است، به دست آید. ظاهرا در مناطق وسیعی از بستر اقیانوس آرام منابعی سرشار از منگنز و مقادیر قابل توجهی کبالت ، نیکل و مس پراکنده است.

اقیانوس آرام :

مقدمه

با این که از عمر کهن‌ترین بخش پوسته اقیانوس عظیم آرام کمی بیش از 200 میلیون سال می‌گذرد، با این حال خود عارضه بسیار کهن‌تر بوده و تاریخ پیدایش آن سراسر دوران فانروزوئیک و شاید جلوتر از آن را شامل می‌گردد. از جمله اساسی‌ترین تفاوتهای بین اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس ، احاطه شدن آن بوسیله فرولغزهای فعال است. محل فرولغزشهای این اقیانوس نقش موثری در تاریخ زمین شناسی آن بر عهده داشته و بین فرآیند پوسته زایی و گسترش آن را از یک طرف و عمل انهدام و ویرانگری پوسته قدیمی را از طرف دیگر تعادل برقرار می سازد.

رشته کوههای زیردریایی این پهناب عظیم برخلاف دیگر اقیانوسها بطور قرینه جایگزین نشده و در فاصله بسیار کمتری از حاشیه خاوری در مقایسه با حاشیه غربی قرار گرفته‌اند. این رشته از نقطه‌ای واقع میان انتهای جنوبی نیوزلند و کرانه‌های قاره جنوبگان آغاز گردیده و رو به سوی شمال تا طول جغرافیایی 120 درجه غربی پیش می‌رود و سپس در راستای تقریبی شمال به جنوب تحت عنوان برجستگی‌های آرام شرقی قرار می‌گیرد. رشته کوههای مزبور از جمله بخشهای معدودی است که به کمک دستگاههای اقیانوس نگاری و کاربرد وسایل نوین ژئوفیزیکی و استفاده از ناوک غواصی که به دوربین‌های تلویزیونی و عکاسی بسیار قوی مجهز است، موشکافانه از نزدیک مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفته است.

رشته کوههای اقیانوس آرام نیز همانند رشته کوههای میان اقیانوس اطلس بوسیله شماری گسل که امتداد آنها تقریبا بر محور رشته کوهها عمود است، قطع گردیده و برجستگی‌های آرام شرقی را در چند مورد به مرکز گسترشی فعالی به نام خلیج کالیفرنیا مربوط می‌سازند. عدم تقارن چشمگیر بستر اقیانوس آرام نسبت به رشته کوههای مزبور به واقعیت استثنایی و شگفت انگیزی به نام لغزش قاره آمریکا و به زیر رفتن پوسته بخش‌های شرقی اقیانوس در ارتباط است.

تصویر

رشته کوهها

 و

برجستگی‌های

 

اقیانوس آرام

به کمک وسایل بسیار پیشرفته‌ای که بوسیله سازمانهای علمی و پژوهشی در سالهای اخیر بکار گرفته شده ، نهشت‌های سولفیده موجود در برجستگیهای آرام خاوری تحت آزمایش واقع شده و بر دانش روز در زمینه شناخت اقیانوس آرام به نحو چشمگیری افزوده است. پژوهشگران فرانسوی به کمک ناوک غواصی به نام سپانا ، دست به شناسایی اقیانوس آرام زده و به جزئیات مهمی در زمینه نحوه پیدایش پوسته اقیانوسی است یافته‌اند و با نیم رخ برداری‌های طولی و عرضی ، آگاهیهای بس گرانبهایی از برجستگی‌های آرام شرقی کسب کرده‌اند.

برجستگی‌های مزبور که پهنای آن به حدود سی کیلومتر و ارتفاعشان از کف دریا به 500 متر بالغ می‌گردد، به وسیله فروزمینی به موازات محور آن شکافته شده و دامنه‌های آن به آرامی به سوی اعماق مخاکی سرازیر می‌گردد. فزونی پهنای برجستگی‌های مزبور را بایستی زائیده‌ای از روند گسترش بستر اقیانوس به شمار آورد. بررسی نوارهای مغناطیسی روندهای گسترشی گوناگونی را به میانگین 4.5 سانتیمتر در سال نشان می‌دهد. که این رقم بزرگتر از روند گسترش اقیانوس اطلس می‌باشد.

اگر روند مزبور را اساس محاسبات قرار دهیم، به رقمی برابر 40 میلیون سال برای پیدایش سراسر بستر شرقی اقیانوس آرام خواهیم رسید. ساختمان بخش شمالی برجستگی‌های مزبور ، واقع در غرب آمریکای مرکزی نسبت به دیگر جاها از پیچیدگی و ابهام خاصی برخوردار است. محور این بخش را شماری گسل‌های ترانسفورم بزرگ قطع می‌کنند که فاصله آنها از هم حدود 200 تا 300 کیلومتر است. بین گسله‌های مزبور ، گسله‌های کوچکتری نیز وجود دارد که فاصله آنها از هم حدود 10 کیلومتر می‌باشد.

تصویر

بررسی‌های

 مورفولوژیکی

بررسی های سالهای اخیر نشان داده است که از ارتفاع برجستگی‌ها در مجاورت گسله‌های بزرگ کاسته شده و در عوض هرچه از آنها دورتر شود بر ارتفاعشان افزوده می‌گردد. و با رسیدن به وسط دو گسله بزرگ به بلندترین ارتفاع دست می‌یابند. و نیمرخ میان دو گسله بزرگ ، گنبد عظیمی از گدازه‌های آذرین را مجسم می‌سازد. گنبدهای کوچکتر که میان گسله‌های کوچکتر قرار گرفته‌اند، شباهت فراوانی به تاولهای بزرگ دارند و هر کدام از آنها احتمالا مرکز گسترش کوچکی را تشکیل می‌دهند.

زمین شناسان براین باورند که پوسته اقیانوسی جدید به وسیله فعالیت همین مراکز گسترش کوچک که تعدادشان بسیار زیاد است، زاییده می‌گردند. در سال 1981 برای شناخت هرچه بیشتر ساختمان زیر پوسته ، در فروزمین کاستاریکا واقع در بستر اقیانوس آرام چاه عمیقی حفر گردید، این چاه که در بخشی از برجستگی‌های آرام شرقی بین آمریکای جنوبی و جزایر فعال گالاپاگوس قرار داشت ، تحت شماره 504B شماره گذاری شد و بستر اقیانوس را تا ژرفای 1076 متر شناسایی نمود و معلوم شد که پوسته این قسمت بایستی حدود 6 میلیون سال عمر داشته باشد.

حاشیه شرقی اقیانوس آرام

و گسل سن اندریاس

حاشیه شرقی اقیانوس آرام در مقایسه با حاشیه غربی آن تفاوت بسیار دارد. حاشیه مزبور به دلیل حرکت غرب سوی صفحه قاره امریکا ، زمین‌هایی را از دست داده و ویژگی فرولغزش‌های آن نسبت به محل‌های فرولغزش حاشیه غربی بسیار متفاوت است. مرز میان صفحات حامل اقیانوس آرام و آمریکای شمالی از خلیج کالیفرنیا به سمت شمال بوسیله شماری گسله‌های ترانسفورم قطع گردیده و کانون‌های زمین لرزه آن کلا در عمق کم (10 کیلومتر) قرار دارند و گسله سن اندریاس در همین حاشیه واقع است. با وجود اینکه حرکات فردی در امتداد گسله سن اندریاس و دیگر گسله‌ای مشابه آن کاملا کوچک می‌باشد. ولی اثر جمعی حرکات مزبور در طول مدتی معادل یک میلیون سال کاملا قابل توجه است.

زمین لرزه‌های مرتبط با

گسل سن اندریاس

مقدار حرکت افقی حاصله از زمین لرزه سان فرانسیسکو در سال 1906 در امتداد گسله سان اندریاس رقمی معادل 5 متر بوده و مقدار جابجایی زمین در زلزله‌های پیش از آن مانند زمین لرزه در اوئنز (Owens Valley) حدود 4 متر می‌باشد. بدیهی است مجموع جابجایی‌های زمین در مدتی برای یک میلیون سال به رقم قابل توجهی بالغ خواهد گردید. قاره آمریکای شمالی طی دوره‌های سوم و ژوراسیک روی بستر شرقی اقیانوس آرام لغزیده و گسله سن اندریاس مرز میان صفحه‌های اقیانوس آرام شمالی و صفحه حامل قاره آمریکای شمالی را تشکیل می‌دهد. اقیانوس آرام نسبت به آمریکای شمالی رو به سوی شمال و در جهت ژرفنای الوشن (Aleation) حرکت می‌کند و به همین جهت زلزله‌هایی را که گاهگاه در کالیفرنیا روی می‌دهد، موجب می‌گردد.

از صفحه آرام شرقی یا صفحه فرلون بخش عظیمی تاکنون به زیر صفحه آمریکا لغزیده است و فقط دو صفحه کوچک یکی به نام صفحه کوکس (cocos) واقع در جنوب گسله سن اندریاس و دیگری صفحه هوان دفوکه (Juan de Fuca) واقع در غرب مرکز ایالات متحده آمریکا و کشور کانادا به جای مانده که آنها نیز در حال فرولغزی می‌باشند. از آنجایی که برجستگی‌های آرام شرقی به تدریج به زیرصفحه آمریکای شمالی فرو می‌لغزند، از این رو مرز میان آنها که منطقه بی‌ثباتی است به آرامی به سوی حاشیه قاره‌ای نزدیک می‌شود و تماس میان صفحه اقیانوس آرام و صفحه آمریکای شمالی را برقرار می‌سازد.

اقیانوس اطلس:

مشخصات حوضه اطلس

اقیانوس اطلس به صورت حوضه S شکلی که در جهت شمالی جنوبی گسترش دارد و به اطلس شمالی و اطلس جنوبی توسط جریانهای متقابل استوایی در حدود ْ8 عرض جغرافیای شمالی تقسیم می‌شود. اقیانوس اطلس از غرب توسط قاره آمریکا و شرق توسط اروپا و آمریکا محدود می شود و توسط اقیانوس منجمد شمالی در شمال و گذرگاه Drake در جنوب به اقیانوس آرام متصل می شود. البته اقیانوس اطلس و آرام توسط کانال مصنوعی به نام کانال پاناما به هم وصل می‌شوند. اقیانوس اطلس به همراه دریاهای مجاورش مساحتی در حدود 106*4/106 کیلومتر مربع را اشغال می کند و بدون آنها محدوده ای در حدود 106*4/82 کیلومتر مربع را شامل می‌شود. حجم آب اقیانوس اطلس به احتساب دریاهای مجاور 106*7/334 کیلومتر مربع و بدون آنها در حدود 106*6/323 کیلومتر مربع را شامل می‌شود.
عمق متوسط اقیانوس اطلس با احتساب دریاهای مجاور 3332 متر و بدون آنها 3926 متر می باشد. عمیق ترین قسمت آن 8605 متر در گودال پورتوریکو قرار دارد. عرض اطلس از 2848 کیلومتر بین برزیل و لیبریا تا 4830 کیلومتر بین ایالات متحده و آفریقای شمالی در تغییر است.

تصویر

مشخصات آب

اقیانوس اطلس

شوری نمک در آب اقیانوسهای آزاد بین 33 تا 37 گرم در لیتر متغیر است و بستگی به عرض جغرافیایی و فصل می باشد. کمترین مقدار شوری در شمال خط استوا قرار دارد. در حالت کلی کمترین مقادیر در عرضهای جغرافیایی بالا و در طول سواحلی که رودخانه های بزرگی به داخل اقیانوس جریان دارند، می باشند. بیشترین مقدار شوری در حدود 25 درجه عرض جغرافیایی شمالی قرار دارد. سطوح مقادیر شوری آب اقیانوس اطلس تحت تاثیر تبخیر، بارش، جریان آب رودخانه ها و ذوب یخهای دریایی قرار می گیرد.
دمای‌ سطح آب اقیانوس اطلس که با عرض جغرافیایی، جریانهای دریایی و فصول مختلف سال تغییر می‌کند، از 2-درجه سانتی گراد تا 29 درجه سانتی‌گراد در تغییر است. بیشترین دما در شمال خط استوا و کمترین مقدار درنواحی قطبی وجود دارد. در عرضهای جغرافیایی متوسط بیشترین مقدار دما بین 7 تا 8 درجه سانتی‌گراد در تغییر است.

آب و هوای اطلس

آب و هوای اقیانوس اطلس و سرزمین های مجاور به وسیله دمای سطح آبها و جریانهای آبی تحت تاثیر قرار می گیرد. اقیانوسها منبع اصلی رطوبت موجود در اتمسفر را که از طریق تبخیر ایجاد می‌شود، تامین می کنند. گرمترین نواحی آب و هوایی اطلس در شمال استوا گسترش دارد و سردترین نواحی در آن عرض جغرافیایی بالا قرار دارند این نواحی منطبق بر مناطقی می باشند که به وسیله یخهای دریایی ‌پوشیده شده اند. جریانهای اقیانوسی آب و هوای طلس را به وسله انتقال آب های گرم و سرد به دگر نواحی کنترل می‌کنند.


 

تعریف

آب بسیار که محوطه وسیعی را فرا گیرد و به اقیانوس راه دارد را دریا گویند؛ مجموع آب های شور که جزء اعظم کره زمین را می پوشاند و تقریباً سه چهارم سطح زمین را در بر گرفته و در نیمکره جنوبی بیشتر از نیمکره شمالی زمین را فرا گرفته است.

img/daneshnameh_up/6/66/jassee1.JPG

عنوان دریا معمولاً برای دریاچه های شور هم که فاقد مجرای خروجی طبیعی اند نیز استفاده می شود، مانند دریای خزر که دریاچه ای بزرگ است، و دریاچه گالیله که یک دریاچه کوچک با آب شیرین و مجرای خروجی طبیعی است.

عمق دریاها مختلف و تغییر پذیر است و در بعضی نقاط بین 12،000 تا 15،000 متر می باشد. ته دریاها مانند سطح زمین ناصاف و غیر مسطح می باشد و در زیر آب دره هایی موجود است شبیه به دره هایی که در کوه های بسیار مرتفع مشاهده می کنیم و جزیره های کوچک و کم وسعت نیز قله های کوه های مرتفع زیر دریا هستند.

دریاهای منشعب

از اقیانوس

  • لیستی از دریاها که به وسیله اقیانوس ها تقسیم شده اند:


 

اقیانوس آرام (کبیر)

اقیانوس آرام بزرگترین اقیانوس جهان می باشد. وسعت این اقیانوس حدود 166 کیلومترمربع و عمق متوسط آن 4188 مترمی باشد و دریاهای منشعب از آن عبارتند از:


img/daneshnameh_up/c/c7/Seasunset50.jpg



  • دریای برینگ
  • دریای کرتز
  • دریای اختسک
  • دریای چین شرقی
  • دریای چین جنوبی
  • دریای سولو
  • دریای فیلیپین
  • دریای فلورز
  • دریای باندا
  • دریای تاسمانی
  • دریای زرد
  • دریای کرال
  • دریای مرجان
  • خلیج کالیفرنیا
  • خلیج آلاسکا


 

اقیانوس اطلس

وسعت اقیانوس اطلس حدود 83 میلیون کیلومتر مربع در بین قاره امریکا و قاره های اروپا و آفریقا واقع است. عمیق ترین ناحیه این اقیانوس 9200 متر و در شرق جزیره پورتوریکو است.

img/daneshnameh_up/b/bc/04_cliff.jpg

دریاهای منشعب از این اقیانوس عبارتند از:

  • دریای شمال
  • دریای بالتیک
  • دریای مدیترانه
  • دریای آدریاتیک
  • دریای سیاه
  • دریای جونین
  • دریای لیگورین
  • دریای مرمره
  • دریای کریت
  • دریای لابرادور
  • دریای مانش
  • خلیج گینه
  • خلیج بیسکای
  • خلیج مکزیک
  • خلیج جیمز
  • خلیج هودسن


 

اقیانوس هند

وسعت اقیانوس هند در حدود 75 کیلومتر مربع است. عمیق ترین ناحیه این اقیانوس در جنوب جزیره جاوه اندونزی و به عمق 7450 متر می باشد.
دریاهای منشعب از این اقیانوس عبارتند از:


 

اقیانوس منجمد شمالی

وسعت اقیانوس منجمد شمالی در حدود 15 کیلومتر مربع است. در بیشتر مواقع سال آب های این اقیانوس یخ بسته اند. این اقیانوس به وسیله تنگه برینگ با اقیانوس آرام و از طریق دریای گروئلند با اقیانوس اطلس ارتباط پیدا می کند.
دریاهای منشعب از آن عبارتند از:

  • دریای بارنتز
  • دریای کارا
  • دریای لاپتف
  • دریای سفید
  • دریای لینکلن
  • دریای بوفورت
  • دریای گروئلند


 

اقیانوس منجمد جنوبی

وسعت اقیانوس منجمد جنوبی حدود 20کیلومتر مربع است. و در اکثر مواقع سال یخ بسته است. دریاهای منشعب از این اقیانوس عبارتند از:

  • دریای ودل
  • دریای رز
  • خلیج مارگریت
  • خلیج فار
  • خلیج سالزبرگر


 

دریاهای محصور در خشکی یا دریاچه 



 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم خرداد 1388ساعت 9:46  توسط رقیه حصاری  | 

دوستان سلام

میدونم که روز مادر دو روز پیش بود ولی من دو تا از سخترین امتحاناتم را دادم

 الان از سر جلسه آمدم که این روز را به مادر نازنینم و تمام مادران ایران زمین تبریک بگم .

 

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم خرداد 1388ساعت 11:24  توسط رقیه حصاری  | 

سلام دوستان

چند روزه که در وبلاگم مطلب نگذاشتم  آخه امتحاناتم شروع شده ۱۶ واحد دارم ولی اندازه ۱۳۶

واحدی که باید بگذرونم انرژی میگیره خصوصا برای من که شب امتحانیم . این ترم هم تمام شد

ولی ....

در روزهای امتحان چی بخوریم؟

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم خرداد 1388ساعت 10:45  توسط رقیه حصاری  | 

+ نوشته شده در  شنبه نهم خرداد 1388ساعت 18:54  توسط رقیه حصاری  | 

از آنجایی که این ترم زمین لرزه ساخت دارم به خاطر همین برای خودم ودوستانم مطالبی در وب

گذاشتم . امیدوارم به دردشان بخورد .

           همه با هم میهن خویش را کنیم آباد.

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:46  توسط رقیه حصاری  | 

زمین لرزه چیست؟

آیا یک عذاب الهی است یا یک نعمت الهی؟ و یا یک تلنگری از قدرت خداوند است.

بی شک زمین لرزه یکی از نعمات خداوند رحمان و رحیم است.

در قرآن کریم آنجا که آمده : " اذا زلزله الارض زلزالها "، بی شک بیان قدرت خداوند و آغاز روز حساب است، این یکی از نشانه های روز بزرگ است و دلیل اینکه زلزله هم جزء مواردی است که نماز آیات را بر انسان واجب می کند همین است که نشانه ای بزرگ می باشد از قدرت خداوندی.

 

گسل و زمین لرزه

ایران منطقه ای تحت فشار از نظر زمین شناسی می باشد که منطقه میانه، نیز از این روند تبعیت می کند، در عین حال که در حین اعمال فشار به یک منطقه، شکستگی هایی در داخل سنگ های آن ایجاد می شود،

این شکستگی ها اگر با جابجایی همراه باشد، گسل نامیده می شود.

رابطه گسل با زمین لرزه یک رابطه دو طرفه می باشد یعنی فراوانی تعداد گسلها در یک منطقه نشانگر وقوع زمین لرزه های فراوان می باشد.(1)

با رخداد هر زمین لرزه یک گسل جدید بوجود می آید و در نتیجه تعداد گسل ها افزایش یافته و بنابراین قابلیت لرزه خیزی منطقه افزایش می یابد. در حین اعمال فشار به یک منطقه گسل های موجود در منطقه که بعنوان مراکز جذب انرژی می باشند سنگ های طرفین گسل در هم قفل شده و دچار تغییر شکل می شوند، اگر این فشارها از حد مقاومت سنگ تجاوز کند پدیده شکست رخ می دهد که همراه با جابه جایی است بدین ترتیب انرژی ذخیره شده در سنگ های منطقه به صورت امواج لرزه ای آزاد می شود که در جوامع انسانی زمین لرزه خوانده می شود، نقطه آغاز انتشار امواج لرزه ای، کانون زمین لرزه نامیده می شود. عمق زمین لرزه هم با استفاده از روابط مثلثاتی محاسبه می شود.

 

امواج لرزه ای دریافت شده می تواند یکی از این سه موج باشد:

1- پیش لرزه: قبل از رخداد اصلی و با بزرگی کمتر از زمین لرزه اصلی دریافت می شوند و با نزدیکتر شدن به پدیده اصلی فراوانی آنها بیشتر می شود.

2- رخداد اصلی زمین لرزه : در این مرحله بخش اعظم انرژی منطقه آزاد می شود.

3- پس لرزه : بعد از رخداد اصلی اتفاق می افتد و مربوط به شکستگی های کوچکتر اطراف گسل هستند.

در مورد هر پدیده لرزه ای تعیین اینکه از کدام یک از انواع لرزه ها بوده است بسیار حائز اهمیت است در مورد هر زمین لرزه ای 2 عامل حایز اهمیت است:

1- بزرگی زمین لرزه که بر پایه مقیاس ریشتر اندازه گیری می شود.

2- مدت زمان رخداد لرزه ای که همان زمان وقوع زمین لرزه است مهمترین عامل در تضعیف بناها مدت لرزیدن است که با افزایش آن توانایی ساختمان در پایداری کاهش یافته و احتمال ریزش افزایش می یابد.

 

در توزیع رقومی تعداد زمین لرزه ها در جهان 15% کل زمین لرزه ها در کمربند آلپ- هیمالیا رخ داده است که ایران نیز بخشی از این کمربند کوهستانی است.

فلات ایران در گذشته زمین شناسی خود تاریخ پیچیده ای را سپری کرده است که ویژگی های ساختاری موجود در سیمای فعلی ایران شاهدی بر این گفته است.

یوهان اشتوکلین منسجم ترین مطالعات را در مورد ایران انجام داده است وی آذربایجان را بخشی از کمربند کوهستانی البرز توصیف کرده است، با این وجود تفاهم کلی در وابستگی کامل آذربایجان به البرز وجود ندارد و روشن شدن این امر نیازمند بررسی های دقیق تر و کامل تری از نظر سنگ شناسی و زمین شناسی ساختاری در این منطقه است.

در عکس های ماهواره ای آذربایجان، گسل تبریز بعنوان یکی از مشخص ترین ساختارهای موجود در منطقه است که از شمال باختری ایران با طول چندصد کیلومتری تا کوههای سلطانیه ادامه یافته و در مسیر خود از شهرهای مرند، تبریز، بستان آباد و میانه می گذرد. این گسل تاثیر زیادی در آذربایجان داشته و بر طبق مطالعات زمین شناسی تاریخی سابقه 4 زمین لرزه تاریخی را داشته که در کتاب لرزه خیزی ایران تالیف پور کرمانی و آرین آمده است.

(1)  4 نوامبر 1042 تبریز.

(2)  5 فوریه 1641 تبریز – آذرشهر.

(3)  26 آوریل 1721  شبلی – تبریز.

(4)  7 ژانویه 1780  تبریز – مرند.

 

 در نقشه گسلهای اصلی آذربایجان این گسل از شهر میانه هم عبور می کند، سیمای ساختاری دیگر در منطقه میانه گسل قزل اوزن می باشد که قدمت لرزه ای آن به 1962 و 1983 در زمین لرزه طارم برمی گردد.

با این وجود در سالهای اخیر شاهد زمین لرزه هایی بوده ایم که ما را در مورد منشا و محل وقوع آنها به فکر مطالعات گسترده تری می اندازد که در این کار نیازمند توجه به نقشه های زمین شناسی منطقه میانه که در سلزمان زمین شناسی بصورت 1:100000 میانه و سراب موجود می باشد در نقشه میانه دو تمرکز یا دو سیستم گسلی مشاهده می شود یکی در باختر و جنوب باختری در اطراف رودخانه قرانقو و دیگر در شمال باختری و اطراف شهرچای. از این مطلب می توان نتیجه گرفت که بستر این رودخانه ها بعنوان گسلهای اصلی این سیستم ها وجود دارند. گسلهای پراکنده دیگری نیز در این نقشه به چشم می خورند که طولانی ترین آن گسل قافلانکوه می باشد. در نقشه زمین شناسی سراب که نواحی شمالی میانه را نیز در بر می گیرد یک سیستم بسیار متمرکز از گسله ها به چشم می خورد که معروفترین آنها گسل بناروان با راستای خاوری-باختری می باشد و در دامنه جنوبی رشته کوه بزگوش قرار دارد بنابراین این چند سیستم گسلی شاخص می توانند به عنوان مناطقی با ریسک لرزه ای بالا حائز اهمیت دانست.

 

در طی 2 سال اخیر 3 زمین لرزه در میانه گزارش شده است

یکی در پائیز 84 با بزرگی 5.4 ریشتر که مرکز آن آقکند گزارش شده است، دومین زمین لرزه در سال 85 که با مقیاس کوچکتر بوده و آخرین رخداد با بزرگی 3.6 ریشتر بوده که در منطقه ترک بوقوع پیوست. وقوع 3 رخداد محسوس لرزه ای در طی دو سال می تواند بیانگر فعال بودن و پویایی لرزه ای در منطقه میانه باشد که این امر مسئولیت ما را در مطالعات و اعمال استاندارهای لازم در ساخت و سازها صد چندان می کند و این امر بدون دلسوزی مسئولان و عاملان این منطقه بیهوده خواهد بود.

در پایان ذکر این نکته ضروری است که رخداد زمین لرزه های بزرگ، بسیار نادر بوده و احتمال بسیار پائینی دارند ولی همواره در سیاره زنده زمین می توان انتظار وقوع یک زمین لرزه بزرگ را داشت

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:42  توسط رقیه حصاری  | 



پیش بینی زلزله

منظور از پیش بینی زلزله یعنی اینکه زلزله در کجا و چه زمانی و با چه قدرتی ممکن است اتفاق بیافتد . اینکه زلزله ها در کجا رخ میدهند امروز کما بیش قابل پیش بینی است . اما اینکه کی و با چه قدرتی هنوز در پرده ابهام است . با اینکه انسان در صدد پیش بینی حوادث طبیعی از جمله زلزله با توجه به قرائن هست و از آروزهای بشر محسوب می شود اما هنوز دانشمندان نا امیدانه در تلاشند تا راهی برای پیش بینی حوادث کنترل نشدنی چون زلزله بیابند.
سابقه پیش بینی زلزله بر می گردد به زمان امپراطوریهای چین که از منجمین می خواستند تا زلزله ها را یش بینی نمایند چرا که در تصور مردم چین زلزله نشانه خشم خداوند بر امپراطور است.

تصویر

امروز کشورهای پیشرفته و صاحب علم ودانش دانشمندان خود را موظف نموده اند تا دراین زمینه دست به کاوش بزنند ولی هنوز به نتایج امیدوار کننده نرسیده اند .در هر حال پژوهشگران با تحت نظر قرار دادن تغییرات ژئو فیزیکی ، ژئو شیمیایی ، زیست شناختی در مناطقی که احتمال زلزله می رود سعی کرده اندبه شواهد علمی دست یابند . اگر چه پاره ای از زلزله ها با توجه علائم از قبل پیش بینی شد واز خطرات ان کاسته شد اما وجود همان علائم در جای دیگر یا عدم وجود هر یک از علائم فوق نتوانسته موفقیت آمیز باشد.
یکی از علائمی که در پیش بینی مورد استفاده قرار می گیرد تجزیه و تحلیل پس لرزه ها است . چنانکه در شهر اورویل کالیفرنیا زلزله سنج ها تعداد زیادی از زلزله ها ی کوچک و معینی با بزرگی 4.7 را ثبت کرده بودند و تعداد زلزله های کوچک در حال افزایش بود و بر همین اساس متخصصان توانستند زلزله را پیش بینی نمایند و در اوت 1975 زلزله ای با بزرگی5.7 اتفاق افتاد .
با وجود این زلزله های مرگباری اتفاق افتاده اند که ازقبل زلزله های نداشته اند و یا درمناطقی که یک دوره آرامش فعال را پشت سر گذاشته اند زلزله ای اتفاق افتاده است.
در هر حال برای پیش بینی زلزله وجود علائمی لازم است :

کاهش لرزش های کوچک زمین :

لرزش های دائمی زمین توسط دستگاههای زلزله نگار ثبت می شوند. علت این امر افزایش حجم سنگ قبل از گسیختگی است که منجر به ایجاد درزها و شکافها در داخل سنگ می شود واین در باعث می شود تادر سنگ در معرض تنش خواص فیزیکی متفاوتی پدید آید که کاهش امواج زلزله وتغییر سرعت انتشار از اهم آنها است که بنا بر فرضیه انبساط است که سبب کاهش امواج زلزله می شود ولی هدایت الکتریکی و قابلیت نفوذ افزایش می یابد .

تغییر شکل پوسته زمین:

اکثر زلزله ها ی بزرگ در اثر شکستن ناگهانی بخشی از پوسته جامد زمین که مانع از حرکت آزاد ورقه های تشکیل پوسته شده اند ، ایجاد میگردد . لذا بر اساس نظریه فوق نقاط مشخصی روی زمین نسبت به یکدیگر تغییر مکان نسبی می دهند و هرچه به زمان شکستن سنگها نزدیکتر می شود دراین وضعیت تغییراتی ایجاد می شود .

تصویر

تغییر سطح آب چاهها :

این تغییر بر اثر تغییر دما و در اثر کاهش یا افزایش فشار بر حفره های خاک بوده که باعث پائین رفتن سطح آب چاه یا فوران آب یا خشکیدن سطح چاه و چشمه یا تغییر دمای آن می شود .

افزایش فاصله زمین در محل شکستگی ها و گسل ها :

با اندازه گیری فاصله بین شکستگیها و کنترل شکاف گسل ها با استفاده از دستگاههای اندازه گیری دقیق یا عکس ها ی ماهواره ای و هوائی می توان به تغییرات درون زمین پی برد.

تغییر دمای زمین وخروج گازها :


تغییر دمای زمین وخروج گازهایی مثل رادون و آرگون که سبب خارج شدن حیوانات از سوارخها و لانه های خود می شود. تغییرات شیمیایی در آب چشمه ها و تغییرات شدید در گازهای طبیعی خروجی از زمین نیز می تواند از علائم زلزله باشد.

تغییر مقاومت الکتریکی در سطح زمین :

تغییر در ویژگیهای زمین مانند میدان مغناطیسی ومیدان الکتریکی

رفتار حیوانات :

مارها به سطح زمین می آیند . خرگوشها و موشها از لانه های خود فرار می کنند . حرکات عجیب و غریب اسب ها و خوکها غیره گرچه این حرکات از نظر علمی مشخص نیست . شاید ارتعاشات و امواج را حس می کنند.
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:41  توسط رقیه حصاری  | 



آثار زلزله:

هنگامی که زلزله اتفاق می افتد از خود آثاری به جا می گذارد ،این آثار به شرح زیر است :

لرزش زمین وتخریب ساختمانها :

در اثر زلزله زمین به ارتعاش در می آید وهنگامی که ارتعاشات شدید باشد ،باعث تخریب ساختمانها
می گردد.
میزان تخریب ساختمانها تابع کیفیت کارهای ساختمانی ، ترکیب خاک ،خصوصیات تکانهای زمین لرزه ، نیرو وجهت تکان می باشد. تکانهای قائمی که درمرکز بیرونی در نزدیکیهای آن مشاهده می شود ، کمتر از قطار امواجی که از مشخصات نواحی مجاور است ، موجب خسارت می گردد .امواج تولید شده به شدت به ساختمانهای ، بویژه دیوارهایی که به موازات آن است آسیب می رساند . این امواج دیوارها را بالا برده وبه آنها پیچ وتاب می دهد . امواجی که تحت زاویه 45 تا55 درجه به زمین می رسند خرابیهای شدیدی معمولاًبه بار می آورد.
سرعت موج در سنگهای سخت خیلی بیشتر از سنگهای سست ونرم است . امواج در طبقات ضخیم سنگهای سست ونرم مانند آبرفتهای دره ها ضعیف می گردند و حتی ممکن است از بین بروند .اما طبقه نازکی از سنگهای سست بر روی سنگهای سخت نمی تواند لرزه ها وامواج را مستهلک کند لذا طبقه مزبور ازروی سنگی که برروی آن قرار گرفته است بطور ناگهانی جستن می کند .در این صورت میزان تخریب بیشتر از ساختمانهایی است که روی طبقه سخت است . ساختمان سنگ نیز برروی موج می تواند بدینگونه تاثیر داشته باشد که امواج در جهت چین ها وطبقات سریعتر از جهت عمود بر آن انتشار می یابند. معمولاًخطرناکتر ازهمه کهریزهای سنگ ، طبقات نازک آبرفتها در ته دره ها ،سپس باتلاقها ، توربزارها ودر یاچه هایی که گیاهان آن را فراگرفته اندمی باشد . خطر زمین های خشک از زمین های اشباع شده از آب کمتر است.جنس مصالح ساختمانی نیز موثر است . ساختمانهای خشتی در مقابل ساختمانهایی که از آجر وملاط خوب ساخته شده باشندمقاومت کمتری از دارند. اسکلت بندی ، نوع مصالح ساختمانی ،طراحی ساختمان نیز از عوامل موثر در میزان تخریب ساختمان هستند.
معمولاً تخریب ساختمانها به صورتهای مختلف صورت می گیرد مثل فرو افتادن کتیبه ها ، دود کش ها ، بالکن ها ، تیغه ها تغییر شکل و فروافتادن بام پوش ها ، جابجائی تیرهای اصلی بام، ستونها ، چدا شدن اتصالات ، ترک خوردن دیوارها بصورت افقی،عمودی، قطری ، فروریختن راه پله ها ،بالکن ها و غیره.
تخریب ساختمانها ممکن است همراه با ایجاد حریق و آتش سوزی بر اثر انفجار لوله های گاز ،اتصالات برقی باشد.
بنابراین آثار تخریبی ساختمانها در هنگام زلزله نتیجه ارتعاشات سطح زمین ومربوط به نتایج غیر مستقیم آن است . چراکه اگر مرکز زلزله در مکانهای بسیار دور از مکانهای جمعیتی اتفاق افتد هیچ تخریب وحسارتی نخواهد داشت. همه تلفات وخسارات نتیجه آثار ثانوی زلزله است یا نتیجه تخریب ساختمانها و زیر آوار ماندنها است یا حریقهای بعداز زلزله است .

صداهای زلزله :

دراغلب موارد زلزله ها با صداهای خاصی همراه است که ایجاد وحشت می کند البته این صداها به غیر از صدای ناشی اززلزله است. تولید صداهای زلزله بخاطر ایجاد امواج ارتعاشی است که در اثرزلزله بوجود می آیند .صداهای زلزله در بعضی موارد شبیه رعد ، صدای صفیر باد یا خمپاره ، غلغل آب جوش ، انفجار گلوله های بزرگ توپ ، چرخهای قطار می باشد .صداهای زلزله گاهی جلوتر از موجهای زلزله است ولی ممن است نسبت به آن تاخیر داشته باشد .ممکن است صدای شدید زیر زمین هیچ زلزله ای را در پی نداشته باشد یا همراه زلزله ای خفیف باشد

نورهای زلزله :

در هنگام وقوع بعضی زلزله ها آثار نورانی مختلفی از خود مثل نور افشانی آسمان برق ، جرقه های نور وامثال ان دیده شود. اگر چه پاسخ مناسبی برای آن داده نشده ویا نیافته اند همانند نورهای که در مناطق کوهستانی ویا سطح دریا ها که جمعیت نیست مشاهده شده است ولی به عقیده دانشمندان این نورها اثرات ثانوی زلزله است به خصوص در سطح مراکزمسکونی وشهرها.

لرزش های دریا یا تسونامی :

زمانی که کانون زلزله در کف دریا یا نزدیک آن باشد ، امواج متعددی را درآب تولید می کند که به نام تسونامی معروف است . این امواج به بدنه کشتی ها برخورد وموجب ارتعاش آنها می گردد.اگر تکان قائم باشد ، کشتی ناگهان بالاآمده وبعد پایین می رود وتحدبی درآب مشاهده می شود . اگر مرکز بیرونی نزدیک کرانه باشد ، درهنگام نخستین تکان آب دریا عقب می رود وسپس با موجی قوی به ساحل می ریزد وموجب تخریب و زیانهای شدید می شود .

تغییر مشخصات آب چشمه ها :

به علت وقوع زلزله معمولاً در وضع چشمه ها وچاهها تغییراتی بوجود می آید . چراکه بر اثر ارتعاش مجاری زیررمینی آب تنگ یا گشاد ویا مسدود می گردد . چراکه هنگام زلزله طبقات زمین جابجا می گردد . ممکن است چشمه ها ی جدید ایجاد گردد یا به علت لغزش های زمین ممکن است مجاری قدیمی آب بسته شود ودر جائی دیگر جاری شود یا طبقات نفوذ ناپذیری که طبقات آبدار روی آنها قرار دارد شکاف بردارد وآب به اعماق زمین رفته وموجب خشکیدن چشمه ها گردد.
دمای آب چشمه ها ممکن است براثر مخلوط شدن با چشمه های معدنی دیگر تغییر نماید چنانکه در سوئیس اتفاق افتاد.

ایجاد شکاف وگسل :

هرنوع زلزله ای ، هراندازه کم اهمیت باشدباز شکافهایی در پوسته زمین ایجادمی کند ودر ناحیه مرکز زلزله بیشتر مشاهده می شود .شکافها گاهی بصورت شعاعی از یک مرکز می باشد اما بیشتر بی نظم بوده ودر جهات مختلف پراکنده است.شکاف دردامنه کوهها در جهت دامنه ودر کرانه ودر طول آن ایجاد می شود . پهنای شکافها از 20سانتیمتر تا 10یا15 متر هم مشاهده شده است وطول چند کیلومتر .این شکافها با نخستین تکانها بوجود می آید وممکن است در تکانهای بعدی بیشتر شود .گاهی گسله ها ی هم ایجاد شده است نمونه گسل سن اندریاس 1906.
اگر شکافها از آبرفتهای کف دره یا دشت عبور کند در عمقی از این آبرفت آب وجود داشته باشد با خود گل وگاهی گازهایی راکه در هوا مشتعل می گردد ،خارج می شود.

زمین لغزش :

این پدیده عمدتاً توسط زلزله ایجاد می شود ودر اثرآن حجم بزرگی از خاک وسنگ در مناطق دارای شیب تند به سمت پائین حرکت می کند البته بعضی از آنها ناشی از اشباع منطقه از آب می باشد . این پدیده می تواند خطرات زیادی مثل مدفون نمودن روستاها یا شهرها زیر خروارها خاک وسنگ ایجاد نماید .( زمین لغزه پورت رویال جامائیکا 1962 )در بعضی مناطق زمین لرزه منجر به فرونشستن زمین به عمق 60 متر هم شده است در لیسبون در 1755اسکله ای با جمعیت زیاد فرو نشست . سنگریزش هم گاهی وقتها ناشی از زلزله است.

آبگونگی یا روانگرایی:

اگر در عمق کمتر از 8 متری سطح زمین خاک از ماسه های یکدست سستی که ازآب اشباع است تشکیل شده باشد ، ممکن است در اثر زلزله شدید رفتار این خاک مانند رفتار یک سیال باشد. یعنی خاک بصورت فوران وجوشش گل وماسه در سطح زمین پدیدار می گردد ، درنتیجه اگر ساختمانی بر روی این زمین واقع باشد ، فرو می ریزد.
رویداد زلزله در شهرهای بزرگ مثل تهران می تواند یک تراژدی غم انگیز ایجادنماید که خاطره این تراژدی برای سالها دراذهان باقی بماند .زیرا زلزله می تواند تاسیسات حیاتی مهم مانند بیمارستانها مراکز آتشفشانی ،امداد وغیره را بخطر اندازدویامنجر به به قطع برق ،آب، تلفن، گاز ویاویرانی ساختمانها ،راهها ، خیابانها وبسته شدن آنها شود.که خود این عوامل می تواند خسارات اقتصادی ،اجتماعی ،روانی مهلکی ایجادنماید.
چند عامل وجود دارد که شهرها رادرمقابل زلزله آسیب پذیر می نماید.نوع ساختمانها ومصالح وفرم واسکلت بندی بکاررفته درآنها ،نوع جنس وساختمان زمین زیر شهر ،تراکم جمعیت شهر . درعوض وجود عواملی می تواندخطرات وخسارات ناشی ازرلزله را کاهش دهد مثل پارکها ، فضاهای باز، وجود مراکز امدادی مناسب ، بیمارستانها ، آتش نشانیها ، شبکه های حمل وارتباطی مناسب ، همکاری مناسب بین مردم وآموزشهای لازم قبل از زلزله . استفاده مناسب از مراکز امدادی ،آموزشی ، تفریحی برای اسکان زلزله زدگان.
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:40  توسط رقیه حصاری  | 




نگاه اجمالی:


در هنگام وقوع زلزله بارها با کلمه مقیاس ریشتر مواجه می‌شویم. شاید کلمه مقیاس مرکالی هم به گوشتان رسیده باشد. هر چند که کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. این دو مقیاس قدرت یک زلزله را از دو جنبه مختلف بیان کنند. از مقیاس ریشتر برای بیان بزرگی یک زمین لرزه یعنی مقدار انرژی آزاد شده طی یک زمین لرزه استفاده می‌شود.

تصویر

مقیاس ریشتر:


اطلاعات مورد نیاز برای محاسبه بزرگی زمین لرزه را از لرزه نگار به دست می‌آورند. مقیاس ریشتر لگاریتمی است یعنی افزایش یک واحد در مقیاس ریشتر نشان دهنده افزایش ده واحدی در دامنه موج است. به عبارت دیگر دامنه موج در زلزله 6 ریشتری ده برابر دامنه موج زلزله 5 ریشتری است و دامنه موج 7 ریشتر 100 برابر زلزله 5 ریشتری است. مقدار انرژی آزاد شده در زلزله 6 ریشتری 7.21 برابر زلزله 5 ریشتری است.

بزرگترین زلزله ثبت شده:


بزرگترین زلزله ثبت شده 9.5 ریشتر شدت داشت، هرچند که مطمئناً زلزله‌های شدیدتری در تاریخ طولانی زمین روی داده است. عمده زلزله‌هایی که روی می‌دهد کمتر از 3 ریشتر قدرت دارند. زمین لرزه هایی که کمتر از 4 ریشتر شدت داشته باشند، نمی‌توانند ویرانی‌های چندانی به بار آورند. زلزله هایی که 7 ریشتر یا بیشتر قدرت داشته باشند، زلزله های شدیدی محسوب می‌شوند. مقیاس ریشتر فقط یکی از عواملی است که تبعات یک زلزله را بیان می‌کند.

قدرت زلزله:


قدرت تخریبی یک زلزله علاوه بر قدرت آن به ساختار زمین در منطقه مورد نظر و طراحی و مکان سازه‌های ساخت بشر بستگی دارد. میزان ویرانی‌های به بار آمده را معمولاً با مقیاس مرکالی بیان می‌کنند. دانشمندان می‌توانند درجه مقیاس ریشتر را درست پس از زمین لرزه و زمانی که امکان مقایسه اطلاعات از ایستگاه‌های مختلف زلزله نگاری به وجود آمده، معین کنند.

اما درجه مرکالی را نمی توان به این سرعت مشخص کرد و لازم است که محققان زمانی کافی برای بررسی اتفاقاتی که حین زمین لرزه روی داده است، در اختیار داشته باشند. هنگامی که تصور دقیقی از میزان خسارت های وارده به عمل آمد، می توان درجه مرکالی مناسب را تخمین زد.

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:40  توسط رقیه حصاری  | 



کانون زلزله

اغلب زمین لرزه ها بر اثر ایجاد گسل یا حرکت و جابجائی سنگها در امتداد گسل های قدیمی تر ایجاد می شوند ، بنابراین امواج زلزله در یک صفحه تولید می شوند نه یک نقطه . ولی دانشمندان برای سهولت مطالعه خاستگاه موج را یک نقطه فرض می کنند که البته فرضی دور ازواقعیت نمی باشد ، چرا که فاصله بین ایستگاههای اندازه گیری و محل وقوع زلزله بیشتر از طول یک گسل است . بنابراین نقطه ای را که امواج ازآن منتشر می شوند “ کانون زلزله ” می نامند. این همان محل داخل زمین است که سنگها شکسته می شوند و منجر به آزاد شدن انرژی و انتشار به اطراف می شود.

مرکز زلزله

اگر از کانون زلزله که درداخل زمین قرار داردخطی قائم به سمت سطح زمین رسم نمائیم ، محل برخورد این خط با سطح زمین را “ مرکز زلزله ”می نامند.
تصویر

عمق زلزله

فاصله بین مرکز و کانون زلزله به “ عمق زلزله ” معروف است .
زلزله هااز نظر عمق معمولاً به سه دسته تقسیم می شود:

زلزله های عمیق:

که عمق کانون آن بیش از 300 کیلومتر است.

زلزله های متوسط :

که عمق کانون آن بین 70 تا 300 کیلو متر است.

زلزله های کم عمق :

که عمق آنها از 60 کیلومتر کمتر است.
هر چه عمق زلزله ها کمتر باشد خرابیهای بیشتری دارد. زلزله ها معمولاً از عمق 5 کیلومتری تا عمق 300 کیلومتری هم مشاهده شده است. اثرات زلزله های با عمق بالای 300 کیلومتر بر روی زمین ناچیز است . هرچه بزرگی یک زلزله بیشتر وکانون آن به سطح زمین نزدیکتر خطرات بیشتری دارد . لرزه شناسان دریافته اند که تقریباً تمام زمین لرزه ها ی با عمق متوسط و عمیق از مناطق دراز گودالهای اقیانوسی منشاء گرفته اند ،جائی که صفحه ها به زیر رانده می شوند.
زمین لرزه های که بگونه ای غیر عادی عمیق اند به چند طریق قابل تشخیص است ، اولاً امواج سطحی این زلزله ها بطور غیرمعمولی ضعیف اند ، ثانیاً زلزله در منطقه خیلی وسیعی احساس می شود با لرزش های که تقریباً در تمام نقاط به یک اندازه شدید است . در زلزله های کم عمق معمولاً شدت تکانها به سرعت از مرکز زلزله کاهش می یابد.
برای تعیین موقعیت مرکز زلزله از منحنی های زمان سیر ( فاصله – زمان ) استفاده می شود . اگر موقعیت دقیق یک زمین لرزه و زمان وقوع آن معلوم باشد می توان از روی لرزه نگاشتی که در فاصله ای معلوم ازکانون زلزله ثبت شده ، زمان رسیدن اولین پالس موج (طولی P )را تعیین کرد .
این کار توسط زلزله شناسان درمناطق عمده زلزله خیز انجام و بمرور اصلاح گردیده است . برای تعیین موقعیت زمین لرزه ها از این منحنی سیر استفاده می نمایند . برای اینکار ابتدا باید اولین امواج P و S( Sموج برشی است) را در روی لرزه نگاشتهای حداقل سه ایستگاه تشحیص داد ، آنگاه باید مشخص کرد که موج S چه مدت بعد از موج P به ایستگاه وارد شده است . اختلاف زمان بین رسیدن دو موج در روی منحنی های زمان سیر بوسیله قائم منحنی مشخص می شود بنا براین می توان فاصله بین مرکز زلزله از یک لرزه نگار را با توجه به منحنی های زمان سیر بدست آورد . برای این کار باید دید که درچه فاصله ای اختلاف زمانی بین دو منحنی همان مقداری است که در لرزه نگاشت اندازه گیری شده است .
برای تعیین موقعیت مرکز زلزله حداقل باید فاصله مرکز زلزله از سه ایستگاه معلوم باشد . روی نقشه ای به مرکز هر ایستگاه و به شعاع فاصله بین ایستگاه و مرکز زمین لرزه دایره ای رسم می نمائیم از برخورد دایره ها نقطه تقاطعی بوجود می آید که مرکز زلزله رامشخص می نماید .
برای اندازه گیری عمق کانون زلزله اختلاف زمان رسیدن فازهای موج P را که مسیرهای مختلفی در درون طی کرده اند مورد استفاده قرار می دهند . بنابراین با اندازه گیری فاصله زمانی رسیدن دو فاز زلزله و با دانستن تغییرات سرعت نسبت به عمق ، عمق کانون زلزله قابل محاسبه است . این روش در زلزله های عمیق دقیقتر است ،عمق بدست آمده با 15+یا-15 کیلومتر خطا همراه است.
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:39  توسط رقیه حصاری  | 

 

زلزله نگاشت

ارتعاشاتی که توسط دستگاههای ثبات درایستگاههای بر روی کاغذ رسم می شود “ لرزه نگاشت ” نام دارد . لرزه نگارها دائم در حال کارند ، لذا در فاصله بین زمین لرزه ها روی لرزه نگاشتها خطوط ممتدی رسم می شود که امواج خیلی کوچک که می تواند ناشی از عوامل مختلف مثل تغییرات فشار اتمسفر ، حرکت قطارها ، برخورد درختان و غیره باشد را ثبت می نماید
که این ارتعاشات کوچک را “ کهلرزه ” می گویند که همیشه ودر هر حال در زمین وجود دارند. اولین نشانه وجود زمین لرزه مهم در یک ناحیه عبارت از شروع ناگهانی یک سری امواج بزرگتر از حد متوسط است .راجع به امواج که در لرزه نگاشتها ثبت می شود قبلاً در بخش امواج توضیح داده شد . امواج یا مستقیم به زمین می رسند یا طی مسیری پیچیده و پس از انعکاس و انکسار در مرزهای مختلف به لرزه نگار می رسند. امواج اینگونه بصورت “ پالس ” مجزا در لرزه نگاشتها ظاهر می شوند.
img/daneshnameh_up/7/7f/images.jpg
امواج طولی ( P ) ابتدا به لرزه نگاشتها می رسندوبعدازاینکه این امواج تا حدودی از بین رفت امواج عرضی ( S ) آغاز می شوند ، آغاز این امواج ناگهانی است . امواج دیگری که بطور تدریجی به دامنه ارتعاش آنها افزوده می شود به مقدار ما کزیمومی می رسد و سپس کاهش می یابند که همان امواج سطحی با دامنه بلند است .
ژئوفیزیکدانان با مطالعه تغییر روند امواج ثبت شده در لرزه نگاشتها قادرند مشخصات زمین لرزه ها مثل فاصله ، عمق ، زمان وقوع وبزرگی آن را تعیین کنند.
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:38  توسط رقیه حصاری  | 



موج زلزله موجی است که از طریق زمین حرکت می کند، که اغلب سبب ایجاد زمین لرزه یا انفجار می شود. امواج زلزله توسط زلزله شناسان مطالعه میشوند، و توسط لرزه نگار و زلزله سنج اندازه گیری می شوند.

بطور کلی پس از اینکه در داخل زمین زلزله ای به وجود آمد و انرژی زمین آزاد شد، این انرژی آزاد شده به صورت امواج ارتعاشی در کلیه جهات منتشر شده و انرژی زلزله را با خود منتقل مینمایند.

انواع امواج زلزله

امواج زمین لرزه با توجه به حرکتشان در داخل یا سطح زمین به دو دسته تقسیم میشوند:
امواج داخلی یا پیکری
دسته ای از امواح لرزه ای هستند که در درون زمین حرکت کرده و در تمامی جهات منتشر میشوند و با سرعتی بیش از موجهای سطحی حرکت می نمایند. امواج داخلی نیز به دو گروه امواج طولی یا اولیه و امواج عرضی یا ثانویه قابل تقسیم هستند.

امواج سطحی
سرعت امواج سطحی از امواج عرضی کمتر است وشدت آن نسبت به عمق و نسبت به فاصله از مرکز به سرعت کاهش می یابد . این امواج درتحت شرایط خاص ودر فصل مشترک دو محیط گازی ومایع ،در اثر ارتعاشات ناشی از زلزله بوجود می آید .

img/daneshnameh_up/8/8a/sesmicwaves.jpg

بیشترین انرژی ناشی از تکانهای کم عمق را دارا بوده و عامل اصلی خرابی های ناشی از زمین لرزه بخصوص در مناطق مسکونی میباشند. این گروه از امواج پس از تداخل موجهای داخلی در امتداد حدفاصلها، شروع به ارتعاش کرده و عمق نفوذ محدودی دارند، از این رو همواره در نزدیکی سطح های ناپیوستگی متمرکز میشوند. بدین جهت در محیطهای همگن موجهای سطحی نخواهیم داشت. این امواج که به نامهای موجهای محدود شده و یا موجهای هدایت شده نیز معروفند خود به گروههای مختلفی چون موج لاو و امواج رایلی تفکیک میگردند. حرکت این دو موج بسیار پیچیده و قدرت تخریبی این امواج و موج S بسیار زیادتر از امواج P است .

این امواج توسط ویژگیهایی چون سرعت، دامنه، طول موج، دوره تناوب و فرکانس از یکدیگر تمییز داده میشوند.

در فاصله ای در حدود 120 کیلومتری مرکز زلزله ،اولین موجی که ازکانون زلزله ( با عمق 18 کیلومتر ) به ایستگاه زلزله نگار می رسد موج P است . سرعت این موج 6 تا 6.5 کیلومتر است . بعداز آن موج sوسپس موجهای L و R می رسند . سرعت امواج P در حدود 1.73 برابر امواج S است.

بررسی انواع موج زلزله

در زیر به تفصیل به بررسی این چهار نوع موج می پردازیم:

امواج طولی(P) :

این امواج باعث کشش ها و انقباضهای متوالی درامتداد حرکت موج می شود . سرعت انتشار این امواج زیادتر ازامواج دیگر است و اولین امواجی هستند که به ایستگاه لرزه نگار می رسد .
امواج تراکمی از همه محیطهایی که توان تحمل فشار را دارند از جمله گازها، جامدات و مایعات عبور می کنند. ذراتی که تحت تاثیر موج P قرار میگیرند در جهت انتشار موج به جلو یا عقب نوسان میکنند. در صورتی که بخشی از یک فنر را جمع کرده و به طور ناگهانی رها کنیم، فشردگی تمام طول فنر را طی خواهد کرد تا به انتهای آن برسد. در این مثال فنر در راستای حرکت موج به ارتعاش درآمده است که بسیار شبیه به نحوه انتشار امواج P است. دلیل نامگذاری این امواج به نام امواج اولیه سرعت بالای این امواج میباشد، چرا که اولین موجی که از زلزله احساس میشود امواج P میباشد. این امواج با وجود سرعت بالای انتقال، چون بسیار سریعتر از سایر امواج دیگر میرا میشوند (یعنی انرژی خود را از دست میدهند) باعث ایجاد خرابی زیادی در زلزله نمیشوند.


امواج برشی(S) :

این امواج باعث می شود که سنگ خم شود و شکل خود را از دست بدهد . این امواج فقط ازجامدات می گذر ند. .
تقریباً اثر تخریبی تمام زلزله ها بر اثرامواج برشی است و به این معنی که وقتی لحظه شکستن سنگ فرا برسد سنگ شکاف بر میدارد ونقاط مجاور شکاف بطور جانبی نسبت بهم حرکت می نمایند . در این زمان است که دو نوع موج P وS ایجاد می شوند.
این امواج تنها در محیطهایی که میتوانند در برابر تغییر شکل جانبی مقاومت کنند - مانند محیطهای جامد - منتشر میگردند. این امواج در مایعات و گازها نمیتوانند منتقل شوند. در صورتی که یک طناب را به دیواری متصل کرده و سر دیگر آن را در دست گرفته و به صورت قائم حرکت دهیم، در طناب موجی ایجاد میشود شبیه امواج S میباشد. در این امواج ارتعاش ذرات محیط عمود بر جهت حرکت موج میباشد (همانطور که مثال طناب دیده میشود، موج در امتداد طول طناب حرکت میکند در حالی که ذرات طناب در جهت عمود بر طول طناب ارتعاش میکنند

امواج لاو (love) :

حرکت زمین توسط موج لاو، تقریبا شبیه موج S است با این تفاومت که ذرات ماده به موازات سطح زمین و در جهت عمود بر انتشار موج حرکت کرده و ذرات در صفحه قائم حرکت ندارند. انتشار این امواج مانند تکانهایی است که بر اثر حرکت طناب به سمت چپ یا راست ایجاد میشود. موجهای لاو قدری سریعتر از امواج رایلی حرکت کرده و زودتر بر روی لرزه نگاشت ظاهر میشوند.

امواج رایلی LR

این امواج به نحو خاصی حرکت می کنند. بدین ترتیب که حرکت ذرات در امتداد مدارهای دایره ای (یا بیضوی) صورت میگیرد. درست مانند حرکت امواج در سطح اقیانوس البته جهت حرکت دایره ها برخلاف حرکت امواج اقیانوس است به عبارتی حرکات ذرات سنگ، مدار بیضوی پسگرد را در صفحه قائمی به طرف منشاء زمین لرزه طی میکنند.

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:37  توسط رقیه حصاری  | 




ساختمان زمین

زیر سطح زمینی که ما برآن گام می گذاریم بـر خــلاف سطــــح سـخت وجامدآن ویژگیهای خاص خود را دارد. با افزایش عمق هم جنس وهم حالت مواد سازنده زمین تغییر می کند . این همان چیزی است که باعث تعجب و شگفتی می شود . کره زمین را براساس تغییر خواص فیزیکی وشیمیایی آن به چند لایه تقسیم می نمایند.

تصویر

پوسته(crust)

دانشمندان علوم زمین و زلزله شناس با مطالعه امواج ثبت شده زلزله ها درایستگا ههای زلزله سنجی وزلزله شناسی به این واقعیات متفاوت از هم پی برده اند. اولین بررسی ها که در این زمینه انجام شده است بیانگر تغییر روند امواج در اعماق چهل کیلومتری خشکیها و پنج کیلومتری کف اقیانوسها می باشد جائی که بنام حد فاصل بین پوسته و گوشته شناخته می شود و به افتخار کاشف آن« موهوروویچ» استاد دانشگاه زاگرب به نام انفصال «موهو» معروف شده است . ضخامت متوسط قسمت جامد پانزده کیلومتر و وزن مخصوص آن 2.7 است .
این انفصال مرز بین انواع مختلف سنگها است و با یک افزایش تند در سرعت امواج PوS مشخص می شود . این قسمت از زمین بنام“ پوسته ” زمین معروف است که درمقایسه با شعاع زمین ضخامت نا چیزی دارد . ضخامت پوسته زمین در زیر اقیانوسهانازکتر از قاره ها است .( حداقل 10 کیلومتر در زیردریاهاوحداکثر 60 کیلومتر در زیر خشکیها )

پوسته زمین از دوبخش تشکیل می شود :
!! بخش سیال (SIAL )
بخش سیال (SIAL )که بیشتر از سنگهای گرانیتی و گرانودیوریت تشکیل و بعلت فراوانی عناصر سلیسیم و آلومینیوم ( SI-AL ) بنام سیال خوانده می شود.

!! بخش سیما ( SIMA )
بخش سیما ( SIMA )که قشر زیرین پوسته است و بیشتر از بازالتی تشکیل شده وبه علت دارابودن سیلسیم ومنیزیم ( SI-MG ) به نام سیما معروف است .

البته از تخریب سنگهای دو بخش بالا طبقه رسوبی تشکیل می گرددکه شامل آبرفتها ونهشته های مختلف است .ضخامت این طبقه در گودیها گاهی به 10 کیلومتر می رسد وبعضی جاها دگرگون شده اند.

تصویر

گوشته یا جبه (mantle)


دومین گسستگی که در روند امواج منتشر شده از زلزله ها مشاهده می شود در عمق 2900کیلومتری از سطح زمین است و بنام “گوتنبرگ”معروف است.
حد فاصل بین گسستگی موهوروویچ وگوتنبرگ بنام گوشته معروف است.در گوشته نیز خصوصیات امواج لرزه ای تغییر می نمایدکه با توجه به همین تغییر به چندبخش تقسیم می شود:

الف ) لایه بالایی :

این بخش منشاء بسیاری از فعالیتهای زمین شناسی است همانندفغالیتهای ماگمایی ، زلزله های عمیق و تغییر مکان قاره ها.بخش بالایی همراه با پوسته یک لایه به ضخامت 70تا 100کیلومتررا تشکیل می دهدکه از سنگهای سخت وشکننده تشکیل می دهدوبنام “ سنگ کره ”خوانده می شود . سنگ کره به قطعاتی تقسیم شده که به هر یک از آنها“صفحه” می گویند. صفحه ها نسبت به یکدیگر در حال تغییر و جابجائی می باشند که این حرکتها رویدادهای زمین شناسی را بوجود میآورد. محققین زمین شناسی بر وجود سنگهای فو ق بازی در این قسمت اتفاق نظر دارند، اما در مورد توزیع آن اتفاق نظر ندارند.
در زیر سنگ کره ناحیه ای به نام “سست کره” معروف است .سرعت امواج لرزه ای در این قسمت کاهش می یابدوبه لایه ای کم سرعت هم معروف است.

ب)- ناحیه عبور

این منطقه بین 400 تا حدود 1000 کیلومتری عمق زمین است . در این قسمت شاهد افزایش نسبی سرعت امواج هستیم که بیانگر تغییر ماهیت سنگهای این قسمت است

ج )- گوشته پائینی

از عمق 1000 تا 2900 کیلومتر عمق زمین است . در این قسمکت سنگها چگال وبسیار الاستیک اند وسرعت امواج زلزله بصورت تقریباً یکنواختی افزایش می یابد.
در زیرگوشته زمین از عمق 2900 کیلومتری تا مرکز زمین هسته زمین قراردارد. درهسته زمین د عمق 5120 کیلومتری یک انفصال در خواص الستیک هسته وجود داردکه هسته رابا توجه به آن بدو قسمت خارجی و داخلی تقسیم می کنند. از آنجا که امواج عرضی از هسته خارجی عبور نمی کنند بایستی این قسمت را مایع دانست و چون درهسته داخلی سرعت امواج افزایش می یابد این قسمت را جامد می دانند.

img/daneshnameh_up/d/d8/001968.jpg

هسته(core)

جنس هسته زمین را بیشتر نیکل و آهن تشکیل داده است . هسته نقشی درحرکت ورقه های سنگ کره ندارد ولی منبع تولید میدان مغناطیسی زمین است.
پوسته زمین به انضمام قسمت بالائی گوشته فوقانی قسمت سخت زمین را تشکیل می دهند که سنگ کره یا لیتوسفر خوانده می شود و بر سست کره که حالت خمیری دارد واقع شده است . ضخامت لیتوسفربطور متوسط 100کیلو متر است.لیتوسفر به صفحه های مجزائی تقسیم می شود که این صفحه ها ثابت نیستند و دائماً در حال حرکتندکه منجر به ایجاد پدیده های مختلف تکتونیکی می گردد.
لیتوسفر از شش صفحه اصلی بنامهای افریقا،اوراسیا،امریکا،آرام،استرالیاوقطبی بعلاوه چند صفحه کوچکتر تقسیم شده است.حرکت صفحه ها نسبت به هم به سه طریق انجام می گیرد :
الف )- در پشته های اقیانوسی صفحه ها از هم دور می شوند ومواد مذاب درون زمین از اینجا بیرون می ریزد.
ب ) – صفحه ها بهم نزدیک وبا هم بر خورد می کنندویک صفحه به زیر دیگری می رود ( در مرز صفحه های اقیانوسی وقاره ای)
ج ) – صفحه ها در کنار یکدیگر می لغزند.
به حالت “ الف” که ورقه ها از هم دور می شوند و باعث بیرون ریختن مواد مذاب می شود بخش “سازنده” زمین می گویند و به قسمت “ب” که که صفحه ها به هم برخورد وبه زیر یکدیگر می روند بخش “ مخرب ” می گویند.
بیشتر فعالیتهای تکتونیکی مثل زلزله هادر حاشیه صفحه ها ی پوسته زمین رخ می دهد و قسمت مرکزی صفحه های زمین کمتر دچار زلزله شده اند، و همینگونه زلزله ها در محل برخورد صفحه های قاره ای اتفاق می افتد .
درمحل دور شدن صفحه ها از هم در پشته های اقیانوسی مواد مذاب بیرون ریخته و منجمد می شوند و بخشی از صفحه ها تولد شده از محور میانی از هم دور می شوند ، وبعد از طی مسافتی نسبتاً طولانی صفحه های مزبور دوباره در گوشته فرو رفته ومدفون می شوند وموجب ایجاد گودالهای عمیقی میگردد نظیر گودال ماریان ، کوریل و…..
تکتونیک صفحه ای از محور بر آمده اقیانوسها متولدو بطور جانبی گسترش می یابد و سرانجام به اعماق گوشته رانده می شود. قاره ها دارای ضخامت زیاد هستند و ازنظرترکیب شیمیائی و جنس با صفحه های اقیانوسی تفاوت دارندودر صفحه های اقیانوسی همانند میخ قراردارن یا همانندچوب پنبه که در آب شناور است قرار دارندودر نتیجه قاره ها نیز در حرکت صفحه ها شرکت می کنند.
زلزله هادر جاهائی که صفحه ها با هم اصطکاک دارند یا جاهایی صفحه ها در مقابل هم واقعند و یا جاهایی که صفحه ها بدرون زمین فرو می روند مشاهده می شوند.
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:37  توسط رقیه حصاری  | 

علل وقوع زلزله

در طول تاریخ حیات بشر زلزله های زیادی رخ داده است که همین امر باعث شده تا بشر دلایلی برای چرایی وقوع زلزله ذکر نماید . در دوره های قدیم وباستان که علم ودانش بشری اندک بوده ونسبت به پدیده های مختلف طبیعی جهل داشته و در عین حال بدنبال منشاءآنها هم بوده است و چون علتی را نمی دیده منشاء حواذث طبیعی مثل زلزله را به نیروهای ناشناس غیرطبیعی و ماوراء طبیعی نسبت می دادند . زلزله را خشم خدایان بر بشر یا خشم پلوتون می دانستند. با افزایش علم وبالا رفتن سطح دانش انسان بتدریج بدنبال منشاء و علل حوادث طبیعی در خود طبیعت رفت .
ارسطو معتقد بود که در حفره های زیر زمین گازهای وجود دارد ، زمانی که این گازها رها می شوند باعث ایجاد زلزله می شود . البته این نظریه را می توان در زلزله هایی که اطراف آتشفشانها رخ می دهد تا حدودی بکار برد.
به استثنای زلزله هایی که اطرف آتشفشانها رخ می دهد زلزله نتیجه عکس العمل ناگهانی وسریع پوسته زمین در مقابل نیروهای شدید، کند ولی مداومی است که در درون زمین تدریجاً از بین می روند، این عکس العمل در ساختمان زمین شناسی موجب ایجاد گسل می شود . بعبارت دیگر سنگهای تشکیل دهنده زمین ، در طول عمر خود ، سخت تحت تاثیر نیروهای مختلف قرار می گیرند و نتیجه اعمال این نیروها ، تولید نیروهای داخلی در آنهاست که شدت آنها بر واحد سطح “ تنش ” خوانده می شود . تا زمانی که تنش موثر برسنگ از حد تحمل سنگ تجاوز نکند سنگ پایدار می ماند، هنگامی که تنش موثر برسنگ از حد تحمل تجاوز کند سنگ گسیخته و گسل ایجاد می شود . ضمن ایجاد گسل ارتعاشاتی بوجود می آید که منجر به زلزله می شود.

تصویر


اگر نیروی کند ومداوم که مقدارجابجائی ناشی ازآن بر حسب سانتی متر در سال قابل اندازه گیری باشد،سنگهای سخت ومستحکم را تحت تاثیر قرار دهد، سنگهای مزبور با سرعت چندین متر در هزارم ثانیه شکسته می شوند ، که همان گسل است . جابجائی زمین بر اثر زلزله ممکن است افقی ،قائم ،مایل یا مورب باشدومیزان آن ممکن است ازیک سانتی متر تا بیست مترتغیر کند . پهنای منطقه گسل دهها تا صدها متر بوده وطول آن از یک تا هزارکیلومترمی تواند باشد .
اگر چه ایجاد گسل نتیجه زمین لرزه ها است اما اکثر زلزله ها روی گسل های قدیمی متمرکزند.
زلزله پدیده انفجاری است که در آن میلیونها گسیختگی کوچک به دنبال هم بکار می افتند ومانند یک انفجار شیمیایی میلیونها واکنش شیمیایی بدنبال هم درآن نقش دارند. رابطه گسلـ زلزله رابطه ای دوطرفه است . وجود گسل های زیاد دریک منطقه موجب بروز زلزله است .زلزله گسل جدیدی را بوجود می آورد ودر نتیجه تعداد شکستها زیادتر شده وبه این ترتیب قابلیت زلزله در این منطقه افزایش می یابد.
بنابراین می توان نتیجه گرفت نیروهای مختلف مجموعه سنگی را تحت تاثیرقرارمی دهند . مجموعه مزبور کمی تغییر شکل می دهد ولی با توجه به خاصیت پلاستیکی خود مقاومت می کند. دراین حال کشش های درونی در مجموعه مزبور متمرکز می شوند ، هنگامی که این نیرو خیلی زیاد شود و از آستانه مقاومت سنگ تجاوز کند سنگ شکسته شده وتنشها را آزاد می کند در این حالت دوطرف شکستگی دچار جابجائی شده تا حدی که نیروهای مزبور را خنثی نماید . این همان فرضیه پلاستیکی “ رِد ” است .
البته غیراز شکست وجابجائی سنگها عواملی مثل فروریختن سقف غارهای زیرزمینی ، انفجارهای هسته ای ، انفجارهای آتشفشانی نیز می تواند ایجاد زلزله نماید.
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:36  توسط رقیه حصاری  | 



مناطق زلزله خیز کره زمین:

مهمترین مناطق زلزله خیز دنیا درسه منطقه پراکنده اند:

کمر بند چین خورده آلپ – هیمالیا :

جائی که پوسته آسیا – اروپا(اوراسیا) به صفحه آفریقا – هند برخورد می کند .در کشورهای ایتالیا ، یونان ، ترکیه ، ایران ، شمال هند …..

تصویر

کمر بند اطراف اقیانوس آرام :

جائی که صفحه اقیانوس آرام به صفحه قاره آسیا – اروپا ـ آمریکای جنوبی ـ استرالیا و امریکای شمالی برخورد می کند. در این ناحیه از کامچاتکا تا هکایدو شدیدترین زلزله ها اتفاق می افتد . عمق کانون زلزله در این منطقة به حدود 60 کیلومتر می رسد وامواج تسونامی در اثر زلزله دراین منطقه ایجاد می شود.

کمربند میانی اقیانوس اطلس :

جائی که صفحه اقیانوس اطلس در حال گسترش است این زلزله ها نسبتاً ملایم وآرامش مردم را چندان بهم نمی زند.به استثنای گودالهای اقیانوسی کانون زمین لرزه ها در عمق 50 کیلومتری پوسته زمین است . در گودالهای اقیانوسی کانون زلزله ها در عمق 300 تا 700 کیلومتر مشاهده شده است جائی که به صفحه ای موربی بنام “ سطح بنیوف ” وجود دارد.البته زلزله ها در طول گسلهای تغییرشکل دهنده ( جائی که صفحه ها درامتداد هم می لغزند )نیز وجود دارند مثل زلزله ای که در طول گسل سن آندریاس اتفاق افتاد . (سان فرانسیسکو 1906 )

 

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:36  توسط رقیه حصاری  | 

تعریف زلزله

برای شناخت هر پدیده ای درجهان واقع لازم است ابتداازآن تعریف مناسب ونسبتاً جامعی داشته باشیم ، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب ازآن نمی توان به کنه پدیده پی برد وآن رابه خوبی درک نمود.

img/daneshnameh_up/6/68/0008n101.jpg


مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه وخدایان می دانند که بر بندگان عاصی وعصیــــــانگر خودکه نافرمانی خداخود را نموده ومرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد .

اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربی این تعریف در زمره اباطیل وخرافات قرارگرفته ،ولی هنوز در جوامع ومردم کم دانش وجاهل مورد قبول است.

درفرهنگ تک جلدی عمید زلزله را با فتح حروف‌‌ ‍‍‍‍‎‏« زَ» و « لَ » یعنی زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رایج است ، آورده ومی نویسید :

« زمین لرزه ، لرزش وجنبش شدید ویا خفیف قشر کره زمین که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزی واحداث چین خوردگی وفشار یادر اثر انفجارهــای آتشفشانی بوقوع می رسد .»

در فرهنگ جغرافیا تالیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـــــرهــــنـگ جغرافیائی تالیف مهدی مومنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده است:

«جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقتها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود ، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی ازتکان ها فقط محسوس است وممکن است زلزله بوسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است واغلب قبل ویا همزمان با انفجار اتفاق می افتد . اصل زلزلـــه تکتونیکی است واحتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است . موجهای زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد ودر یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند . وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین وساختمانها می لرزند وبه جلووعقب می روند .بالاترین زیان ناشی اززلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جائی که حرکت بالاوپائین است نیست امـــــــــا در مکانــــهائی که موجهای زلزله بصورت مایل به سطح می رسد ونزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند .یک زلزله شدید معمولاً بوســـیله یکسری دیــــگر ازتکانها همراه می شود .زلزله ای که که در نزدیک یازیردریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدیدآبها شده وبعضی وقتها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود ودر مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر ومرگ ومیرمی شوند .طغیان نواحی ساحلی بیشتراز خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند ، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوائی هرساله صدهاتکانهای کوچک ثبت می شوند .»

درفرهنگ گیتا شناسی تالیف عباس جعفری آمده است:

«جنبش سریع ومحسوسی که درنتیجه جابجائی ویا جایگیری تخته سنگهای زیر پوسته زمین پدید می آید،در نتیجه این جنبش یـــــــک سری لرزش های موجی شکل پدید می آیدوگاه تغییرات ارتفاعی پوسته زمین راباعث می گرددواغلب ضایعات وزیان های جانی وفراوانی ازخود برجا میگذارد.زمین لرزه بیشتر مخصوص نواحی آتشفشانی بوده وگاه باخروش وفوران کوههای آتشفشانی همراه می گرددودرحالات شدیدشکستهاوبریدگیهای مهم ومشخص درروی پوسته زمین از خــودبجـــــای

میگذارد.غالب زمین لرزه ها حداقل با سه نوع موج لرزاننده همراه است .در مرکز وقوع زمین لرزه سه موج مزبور بطور همزمان اثرگذارده و ساختمانهاوتأسیسات واقع دراین منطقه را با نوسان های شدید به عقب و جـــــلوومی برد و حد اکثر خسارت و زیان در محلی که امواج مزبور بطور مورب به سطح زمین می رسندوارد می سازد.....»

محمود صداقت درکتاب“ زمین شناسی برای جغرافیا ” تعریفی بدینگونه ارائة می دهد:

«زمین لرزه عبارت است ازحرکات ولرزش های ناگهانی و گذرا در زمین که از ناحیه محدودی منشأ می گیرد و ازآنجا درتمام جهات منتشر می شوند.»

در کتاب فیزیکال جئوگرافی1 آمده است:

«زلزله یکسری ازتکانها ولرزشهای ناگهانی که از آزاد شدن فشار در طول گسل های فعال ودر مناطق آتشفشانی فعال ناشی می شود.تکانها ولرزشهای سطح زمین که در ارتباط با حرکات پوسته زمین در زیر زمین می باشد.»

در فرهنگ آکسفورد آمده است:

«حرکات ناگهانی وشدید سطح زمین.»

از تعاریف ذکر شده در فوق ومنابع دیگر می توان برداشت زیر را نمود:

«زلزله عبارت از حرکات و ارتعاشات نا گهانی سطخ زمین ناشی از شکسته شدن سنگهای پوسته زمین و رها شدن انرژی ذخیره شده در آنها است که در صورت شدت زیاد در مراکز انسانی موجب خسارتهاوزیانهای فراوان می شود.»

زلزله از یکطرف موجب شکسته شدن و جابجائی بین توده های سنگی پوسته زمین می شود و ازطرف دیگر همین جابجائی و شکسته شدن منجر به ایجاد امواج و انتشار در درون زمین می شود ، مانند انداختن قطعه سنگی در حوض یا دریاچه که منجر به ایجاد امواجی می شود.

زلزله مانند شکسته شدن قطعه چوب خشک شده ای می ماند که از یکطرف موجب گسیخته شدن چوب و از طرف دیگر موجب انتشار امواج در اطراف خود می شود.

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:34  توسط رقیه حصاری  | 

شواهد شناسايي گسل در صحرا و عكس هوايي چيست؟

 

در صحرا گسل هر گونه گسیختگی است که روی صفحه شکستگی، جابجایی برشی دیده شود.شواهد جابجایی برشی

1)     تشکیل آردسنگ

2)       جابجایی لایه ها در نقشه و مقطع زمین شناسی است.

 اما در عکس هوایی اثر گسل بر چهره زمین قابل مشاهده است.

1)     جابجایی آبراهه ها

2)       جابجایی در عوارض ریخت شناسی

3)        تمرکز پوشش گیاهی

4)        برونزد جنس خاص زمین شناختی مرز کوه و دشت می باشد.

با این وجود آنچه در عکس های هوایی برای نخستین بار شناسایی می شود خطواره بوده و برای تائید گسلش باید به شواهد صحرایی تکیه کرد.

 

 

+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:33  توسط رقیه حصاری  | 

گسل
+ نوشته شده در  جمعه هشتم خرداد 1388ساعت 19:28  توسط رقیه حصاری  | 

مطالب قدیمی‌تر